Kiedy i jak obniżać gorączkę u dziecka?

dr n. med. Aneta Nitsch-Osuch,; Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej AM w Warszawie
opublikowano: 30-12-2015, 00:00

Gorączka jest jednym z głównych powodów zgłaszania się rodziców z chorymi dziećmi do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Często też rodzice przed wizytą u lekarza zasięgają opinii farmaceuty, jaki lek mogą bezpiecznie podać swojemu choremu dziecku. Gorączka, towarzysząca nieraz banalnym wirusowym infekcjom, jest objawem budzącym ogromny niepokój i lęk rodziców. Kiedy i jak należy obniżać gorączkę u dziecka?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

W 1980 r. amerykańscy lekarze utworzyli nawet nazwę dla tego zjawiska - fobia gorączkowa (fever phobia). Jak wykazały badania ankietowe w USA, 94 proc. rodziców wierzy, że gorączka może wywołać u dziecka "poważane objawy niepożądane", 18 proc. uważa, że może spowodować nieodwracalne uszkodzenie układu nerwowego, ślepotę lub objawy splątania.

Zobacz więcej

Flickr.com/.matter.

Czy zawsze trzeba obniżać gorączkę u dziecka?

Wiele błędów popełnianych jest zarówno przez rodziców gorączkujących dzieci, jak i osoby interpretujące dane z wywiadu uzyskane od opiekunów chorego dziecka. Często rodzice twierdzą, że "dziecko ma gorączkę", ale na pytanie: "jak jest wysoka?", odpowiadają na przykład, że nie wiedzą, bo nie mają termometru. W takiej sytuacji może okazać się, że dziecko nie ma gorączki, a jest jedynie przegrzewane. Dla niektórych rodziców gorączka zaczyna się od 37,5°C, co jest jedynie stanem podgorączkowym i nie budzi niepokoju (z wyjątkiem okresu noworodkowego i wczesnoniemowlęcego).

Zdania pediatrów na temat obniżania gorączki są podzielone. Panuje zgodność, jeśli chodzi o podawanie leków przeciwgorączkowych przy temperaturze powyżej 38,5°C (wg niektórych źródeł 38°C). Nie budzi też wątpliwości konieczność podania leków przeciwgorączkowych u dzieci zagrożonych wystąpieniem drgawek gorączkowych (a więc wszystkich niemowląt i małych dzieci do 5 r.ż., dzieci z niektórymi schorzeniami neurologicznymi i metabolicznymi).

W przypadku temperatury niższej niż 38°C część lekarzy uważa, że podawanie leków przeciwgorączkowych jest niepotrzebne, a wręcz niekorzystne (bo może np. tłumić obronne siły organizmu, przedłużać okres wiremii, upośledzać wytwarzanie przeciwciał). Inni specjaliści skłaniają się do obniżania nawet nieznacznie podwyższonej ciepłoty ciała, tłumacząc to tym, że objawy towarzyszące tzw. stanom podgorączkowym, takie jak: bóle głowy, bóle stawowo-mięśniowe, uczucie ogólnego rozbicia, brak apetytu, rozdrażnienie - są uciążliwe dla pacjenta i w związku z tym powinny być niwelowane.

Leki przeciwgorączkowe dla dziecka - najbezpieczniejszy paracetamol

Rutynowo do zwalczania gorączki u dzieci są stosowane paracetamol oraz ibuprofen i naproksen z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Paracetamol (Codipar, Efferalgan, Panadol, Calpol) uważany jest za najbezpieczniejszy lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy dla dzieci. Mechanizm działania paracetamolu polega na hamowaniu syntezy prostaglandyny PGE2 odpowiedzialnej na poziomie podwzgórza za podwyższanie ciepłoty ciała.

Paracetamol w czopkach a waga dziecka

Koniecznie należy zwrócić uwagę na fakt, iż dawki paracetamolu podawane doodbytniczo są wyższe niż podawane doustnie! Tymczasem na etykietach czopków z paracetamolu figurują dane producenta, zalecające dawkowanie leku w postaci, która okazuje się nieskuteczna. Na przykład na czopkach Codipar 250 zalecenie brzmi: dzieci od 7 do 12 lat - 1 czopek 250 mg co 4 godziny; nie zdziwmy się więc, że u pacjenta 10-letniego, ważącego około 26 kg, zastosowanie leku nie przyniesie pożądanego skutku (powinien on bowiem dostać czopek 500 mg). Czopek z paracetamolu, zawierający 250 mg substancji czynnej, jest optymalny do stosowania u dzieci ważących około 12 kg, a więc kilkunastomiesięcznych. Dziecko 3-miesięczne, ważące np. 6 kg, powinno w przypadku gorączki mieć zalecone podanie czopka z paracetamolu zawierającego 120 mg leku (20 mg/kg m.c./dawkę) co 4-6 godzin. Dlatego wybierając czopki z paracetamolu dla gorączkujących dzieci, należy pytać o masę ciała, a nie o wiek dziecka.

Farmaceuta powinien także zawsze poinformować rodziców o konieczności zachowania odstępów pomiędzy kolejnymi dawkami paracetamolu - niezależnie od postaci (syrop lub czopki). Wybór drogi podania paracetamolu zależy m.in. od wieku dziecka (czopki są wygodniejsze do stosowania u niemowląt, w nocy - u dzieci śpiących, są natomiast niezbyt chętnie akceptowane przez niektóre starsze dzieci) czy objawów towarzyszących (np. w przypadku biegunki - poleca się w razie konieczności podawanie syropu, a w przypadku dominujących wymiotów - czopków).

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w obniżaniu gorączki u dziecka

W leczeniu gorączki u dzieci znalazł też zastosowanie NLPZ - ibuprofen (Ibum, Ibufen, Nurofen), zarejestrowany do podawania od 6. miesiąca życia. Ibuprofen, pochodna kwasu propionowego, jest lekiem o umiarkowanej sile działania przeciwzapalnego. Oprócz działania przeciwzapalnego (którego nie ma paracetamol), ibuprofen ma działanie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Jest lekiem o najmniejszej - w porównaniu z innymi NLPZ - szkodliwości dla śluzówki żołądka, funkcji nerek czy układu krzepnięcia. Rodziców należy poinformować o konieczności przestrzegania odstępów pomiędzy kolejnymi dawkami ibuprofenu, wynoszącymi co najmniej 6-8 godzin.

Gorączka u dziecka - paracetamol i ibuprofen łącznie

W uzasadnionych przypadkach, gdy występują trudności w opanowaniu gorączki u dziecka, możliwe jest zalecenie stosowania zarówno paracetamolu, jak i ibuprofenu. Wtedy jednak, ze względów praktycznych, warto rodzicom pisemnie przedstawić zasady takiego postępowania. Na przykład: godz. 8 rano - ibuprofen (druga dawka po 6-8 godzinach, a więc około godz. 16, a trzecia dawka około godz. 24). Jeśli pomiędzy kolejnymi dawkami ibuprofenu dziecko nadal gorączkuje, wówczas dodatkowo można podać paracetamol (czopki lub syrop) co 4-6 godzin, np. o godzinie 12, 18 oraz 22.

Obniżanie gorączki u dziecka - WNIOSKI

1. Do leczenia gorączki u dzieci należy stosować paracetamol lub/i ibuprofen.

2. Przy ustalaniu dawki leku należy kierować się przede wszystkim masą ciała dziecka.

3. Dawka doodbytnicza paracetamolu (20-25 mg/kg m.c./dawkę) jest wyższa od dawki doustnej (10-15 mg/kg m.c./dawkę). Podanie czopków z paracetamolu według zaleceń na etykiecie i sugerowanie się wiekiem dziecka okazuje się często nieskuteczne z powodu zaordynowania leku w zbyt niskiej dawce.

Jak mierzyć temperaturę u dzieci?

Złotym standardem pomiaru temperatury ciała jest pomiar per rectum (w odbycie). Inne metody pomiaru temperatury:

  • pomiar w jamie ustnej (pod językiem, możliwy do wykonania u współpracujących dzieci w wieku 3-4 lat),
  • pomiar pod pachą,
  • pomiar w uchu zewnętrznym (u niemowląt w wieku poniżej 3 miesięcy mało wiarygodny, choć wygodny), niepewny wynik pomiaru przy ciepłocie ciała oscylującej wokół 38°C.

WAŻNE! Przy wykonywaniu pomiarów per rectum i pod językiem konieczne jest odjęcie 0,5°C, o czym wielu rodziców zapomina i podaje lekarzowi lub farmaceucie dane zawyżone.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr n. med. Aneta Nitsch-Osuch,; Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej AM w Warszawie

Puls Medycyny
Pediatria / Kiedy i jak obniżać gorączkę u dziecka?
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.