Eksperci wskazują kierunki optymalizacji diagnostyki i terapii w onkologii

Oprac. Monika Rachtan. Materiał partnera
opublikowano: 25-01-2023, 18:30

Na przełomie 2021 i 2022 r. w kilku miastach Europy Środkowo-Wschodniej odbyło się 5 debat onkologicznych z udziałem ponad 40 specjalistów zajmujących się diagnozowaniem i leczeniem chorych na nowotwory. Omawiano kliniczne i systemowe wyzwania związane z opieką nad pacjentami onkologicznymi. Podsumowaniem debat jest dokument „Oncoroundtable recommendations 2022”. Spotkania ekspertów odbywały się w ramach projektu prowadzonego przez Instytut Innowacji i Odpowiedzialnego Rozwoju INNOWO wraz z Polską Koalicją Medycyny Personalizowanej; partnerami wydarzenia były firma Philips oraz Polskie Towarzystwo Onkologiczne.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Cykl onkologicznych debat „Oncoroundtable” zorganizowano w Polsce, Czechach i Rumunii. Podczas spotkań specjaliści w dziedzinie onkologii przedstawiali najważniejsze wyzwania związane z diagnozowaniem i leczeniem chorych na nowotwory w aspekcie systemowym i klinicznym.

Priorytety w organizacji opieki onkologicznej

Podsumowaniem rocznej pracy i pięciu debat międzynarodowych ekspertów jest dokument „Oncoroundtable recommendations 2022”, który dotyczy zarówno zagadnień systemowych, jak i klinicznych. Wskazano w nim, że wyzwaniem na najbliższe lata w onkologii jest wzmocnienie działań profilaktycznych oraz położenie szczególnego nacisku na wczesną diagnostykę chorób nowotworowych. Priorytetem w Europie jest wdrożenie testów przesiewowych, które przyczynią się do jak najwcześniejszej identyfikacji chorych na nowotwory.

Zdaniem ekspertów, konieczne jest także utworzenie centrów kompetencji specjalizujących się w diagnostyce i leczeniu wybranych nowotworów w celu zapewnienia najwyższych standardów jakości opieki nad chorymi. W poszczególnych wskazaniach takie centra już powstają, w rekomendacjach podkreślono jednak potrzebę stałego monitorowania jakości świadczonych w nich procedur.

Onkolodzy akcentowali, że bardzo ważnym elementem organizacji pracy placówek onkologicznych są ścieżki postępowań, które powinny być ustalane dla poszczególnych nowotworów i dotyczyć zarówno diagnostyki, jak i terapii. Aby poprawić skuteczność leczenia, niezbędne jest także zwiększenie dostępności do diagnostyki molekularnej oraz poprawa jakości diagnostyki obrazowej.

Ośrodki leczące pacjentów powinny zapewniać równy dostęp do radioterapii dla wszystkich chorych wymagających naświetleń. Ważne elementy nowoczesnej organizacji pracy wyspecjalizowanych ośrodków to: opieka telemedyczna, wsparcie koordynatora na ścieżce chorego oraz cyfryzacja i udostępnianie danych o pacjencie pomiędzy specjalistami zajmującymi się jego leczeniem. W wytycznych zaznaczono, że lekarze powinni mieć dostęp do danych i raportów dotyczących jakości opieki nad chorymi.

Postulatem ekspertów na najbliższe lata jest również zmniejszenie nierówności pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej w dostępie do profilaktyki, diagnostyki i opieki onkologicznej. Nierówności te skutkują znacznymi różnicami w jakości życia chorych, co stanowi niedopuszczalną dyskryminację obywateli europejskich ze względu na ich kraj zamieszkania. Są też przyczyną wciąż złych wskaźników dotyczących umieralności z powodu nowotworów w niektórych krajach. Państwa członkowskie UE powinny współpracować, zwłaszcza w regionach transgranicznych i na obszarach odizolowanych, w celu zmniejszenia społecznych i geograficznych nierówności w zakresie usług diagnostyki przesiewowej, dostępu do opieki zdrowotnej dla chorych na raka.

Jedna z debat onkologicznych, zorganizowana w Bukareszcie, była częścią międzynarodowej konferencji Rumuńskiej Konwencji Szpitali (ROHO), największego wydarzenia medycznego w tym kraju. Co roku gromadzi ono wielu europejskich decydentów i liderów opinii w dziedzinie zdrowia i infrastruktury medycznej. Polscy eksperci: prof. dr hab. n. med. Beata Jagielska oraz prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski usłyszeli od zagranicznych kolegów słowa uznania dotyczące dorobku naukowego zespołów kierowanych przez Polaków biorących udział w dyskusji. Podkreślano, że wielokrotnie korzystano z doświadczeń i pomocy polskich klinicystów i ośrodków, które reprezentują.

Uczestnicy
Międzynarodowe grono eksperckie

Do dyskusji w poszczególnych panelach tematycznych zaproszono klinicystów, specjalistów zdrowia publicznego, polityków, przedstawicieli organizacji pacjenckich.

W debatach uczestniczyli m.in.: prof. Hendrik Van Poppel, prof. Lukáš Lambert, senator Nicoleta Pauliuc, dr n. med. Bogdan Tănase, dr Şerban Negru, prof. Dana-Lucia Stănculeanu, dr Alexandru Călin Grigorescu, dr n. med. Daniela Zob, prof. Laurențiu Simion, prof. Hans-Urlich Kauczor, prof. Diana-Loreta Păun, Tit Albreht, Adela Maghear, prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, prof. dr hab. n. med. Joanna Chorostowska-Wynimko, prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski, prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, prof. dr hab. n. med. Paweł Wiechno, prof. dr hab. n. med. Beata Jagielska, dr hab. n. med. Adam Maciejczyk, dr n. med. Iwona Skoneczna, lek. Aleksandra Sztuder, lek. Maciej Bogusiak, Iga Rawicka oraz przedstawiciele firmy Philips: dr n. med. Ilya Gipp, Michał Kępowicz i Michał Grzybowski.

Nowotwory układu pokarmowego: kompleksowe podejście

Trzecia międzynarodowa debata ekspertów miała miejsce podczas XXXI Forum Ekonomicznego w Karpaczu. Głównym tematem rozmów była kompleksowa i koordynowana opieka nad pacjentami z nowotworami trzustki i wątroby. To choroby, o których w Polsce nieczęsto się mówi, być może z powodu stygmatyzacji związanej z czynnikami wywołującymi te nowotwory.

Prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, specjalista w dziedzinie gastroenterologii, wskazywał jednak, że obecnie powinniśmy inaczej patrzeć na te czynniki. „Dotychczas rozwój raka wątroby kojarzyliśmy z chorobami zakaźnymi lub z następstwem marskości, spowodowanej nadużywaniem alkoholu. Dziś o nowotworze tym powinniśmy także myśleć w kontekście powikłań będących wynikiem otyłości, np. stłuszczeniowej choroby watroby. Doskonale wiemy, że nadwaga i otyłość to pandemia XXI w., także w Polsce. Amerykanie już alarmują, że w ich społeczeństwie stłuszczeniowa choroba wątroby jest rozpoznawana u coraz większej liczby osób. W Polsce za kilka lat możemy spodziewać się występowania podobnego problemu, stąd ryzyko zachorowania na raka wątroby w populacji chorych na otyłość będzie wysokie” — przestrzegał ekspert.

“KSO ma uporządkować ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną pacjenta onkologicznego w Polsce, ujednolicić procedury onkologiczne, poprawić współpracę pomiędzy ośrodkami oraz zwiększyć dostępność do szybkiej diagnostyki i optymalnego leczenia.”

prof. Adam Maciejczyk

Aby chorzy na nowotwory układu pokarmowego mieli dostęp do optymalnych metod diagnostyczno-terapeutycznych, opieka nad tymi pacjentami powinna być kompleksowa i koordynowana — podkreślali onkolodzy. Mają oni nadzieję, że umożliwi ją Krajowa Sieć Onkologiczna.

Podstawą do wprowadzenia KSO był pilotaż projektu, realizowany od lutego 2019 r. Do programu przystąpiło 35 ośrodków w 4 województwach. Obecnie trwają prace nad wprowadzeniem KSO na terenie całego kraju. KSO ma uporządkować ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną pacjenta onkologicznego w Polsce, ujednolicić procedury onkologiczne, poprawić współpracę pomiędzy ośrodkami oraz zwiększyć dostępność do szybkiej diagnostyki i optymalnego leczenia” — mówił prof. Adam Maciejczyk.

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych jest Bonnier Healthcare Polska.

Problem wczesnego wykrywania raka płuca

Podczas spotkania w Pradze (relacja dostępna jest pod linkiem: https://www.youtube.com/watch?v=yya6iSzr2us&t;=660s), eksperci skupili uwagę na opracowaniu optymalnych ścieżek i praktyk we wczesnym diagnozowaniu i leczeniu chorych na raka prostaty i raka płuca.

Prof. Piotr Rutkowski, mówiąc o działaniach profilaktycznych mających na celu ograniczenie zachorowań na raka płuca w Polsce, przytoczył zapisane w Narodowej Strategii Onkologicznej zobowiązania. Wspominał, że NSO to program, który powstał po to, aby jednoznacznie określić cele na najbliższe lata w onkologii, a następnie zgodnie z planem je realizować.

“Powinniśmy więcej kampanii robić bezpośrednio wśród ludzi. Myślę też, że zamiast odpychających obrazków na opakowaniach papierosów, bardziej skuteczne byłoby umieszczenie informacji i kodów QR dotyczących możliwości i znaczenia profilaktyki i badań przesiewowych.”

prof. Lukáš Lambert

Prof. Lukáš Lambert z Kliniki Radiodiagnostyki I Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Karola w Pradze, odnosząc się do profilaktyki raka płuca, zauważył, że wielka kampania czeskiego Ministerstwa Zdrowia w telewizji dotycząca szkodliwości palenia papierosów nie przyniosła efektów. „Powinniśmy więcej kampanii robić bezpośrednio wśród ludzi. Myślę też, że zamiast odpychających obrazków na opakowaniach papierosów, bardziej skuteczne byłoby umieszczenie informacji i kodów QR dotyczących możliwości i znaczenia profilaktyki i badań przesiewowych” — powiedział prof. Lambert.

Prof. Ante Marušić opisał natomiast sytuację w Chorwacji, gdzie dotarcie do docelowej populacji palaczy w średnim wieku wydawało się bardzo problematyczne, zwłaszcza w niższych klasach ekonomicznych. Obecnie zainteresowanie profilaktyką wzrasta dzięki lekarzom ogólnym (odpowiednik lekarzy POZ), którym ludzie ufają, ponieważ zbudowali z pacjentami relacje oparte na empatii i szacunku. Medycy chętnie angażują się w szkolenia nt. działań profilaktycznych oraz wczesnego rozpoznawania objawów choroby nowotworowej.

Identyfikacja choroby nowotworowej na wczesnym etapie zaawansowania, który pozwala na zastosowanie leczenia radykalnego jest problemem ogólnoeuropejskim. Podobnie jak w innych krajach, w Polsce trwają prace nad wprowadzeniem Ogólnopolskiego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Płuca.

Dr Ilya Gipp, ekspert firmy Philips, podzielił się danymi z USA, gdzie narodowym celem jest zmniejszenie śmiertelności z powodu raka płuca o 50 proc. w ciągu najbliższych 25 lat. W osiągnięciu tego ambitnego celu, według dr. Gippa, pomogłoby dotarcie do ok. 40 proc. pacjentów z rakiem we wczesnym stadium (w porównaniu do dzisiejszych 16 proc.). „Aby to zrealizować, oprócz lepszych programów przesiewowych, należy rozważyć większą skuteczność wykrywania przypadkowych guzków i ich obserwację. Umożliwia to diagnostyka obrazowa o wysokiej czułości wykorzystywana w nowoczesnych urzadzeniach medycznych, wspierana predykcyjnymi algorytmami — wskazał.

Jak przekonać do badań w kierunku raka prostaty

Drugim tematem debaty w Pradze był nowotwór gruczołu krokowego — choroba powszechnie występująca w populacji mężczyzn w Europie, głównie osób w podeszłym wieku. Pomimo wielu kampanii edukacyjnych dotyczących tego nowotworu, w Polsce i w Europie wciąż jest problemem jego wczesne rozpoznawanie.

„Każdego roku w Polsce mniej więcej 16-19 tys. mężczyzn choruje na raka prostaty, a ok. 5,5-6 tys. umiera. — mówił Michał Kępowicz, ekspert firmy Philips — Można powiedzieć, że sytuacja nie jest jeszcze tak zła w porównaniu z Europą, gdzie średnia zapadalność na ten nowotwór to ok. 380 na 100 tys. osób. W Polsce ten wskaźnik wynosi ok. 320, czyli wciąż jest relatywnie trochę lepiej. Trzeba jednak pamiętać, że europejskie społeczeństwa są starsze. W Polsce proces starzenia się społeczeństwa też dynamicznie przyspiesza, więc nowotworów będzie przybywać”.

Paneliści podkreślali, że wczesne wykrycie nowotworu i możliwość zastosowania leczenia operacyjnego jest znacznie mniej kosztowne niż leczenie zaawansowanego raka prostaty.

„Mamy Europejski Plan Walki z Rakiem, zapowiedziany przez Ursulę von der Leyen. Jeśli sprawa jest traktowana poważnie, musi się w nim znaleźć rak prostaty, który jest najczęściej występującym nowotworem u mężczyzn i znajduje się w czołówce przyczyn zgonów” — zaznaczył prof. Hendrik Van Poppel, przewodniczący Europejskiego Towarzystwa Urologicznego.

Obecnie w Polsce, jak i w wielu krajach Europy, nie są prowadzone ogólnokrajowe programy wczesnego wykrywania raka stercza, są one jedynie realizowane na poziomie lokalnym przez niektóre samorządy.

Prof. Hendrik Van Poppel przypomniał, że na forum unijnym od lat toczy się dyskusja o potrzebie wprowadzenia badań przesiewowych (oznaczanie stężenia PSA) w określonej populacji mężczyzn. Niechęć do wprowadzenia takiego programu badań wynika z dużej liczby częstych diagnoz niegroźnych nowotworów, które nie spowodują śmierci pacjenta. Część ekspertów obawia się, że także te nowotwory będą poddawane leczeniu operacyjnemu, co będzie generowało dodatkowe koszty dla systemu.

Aby rozwiać takie obawy, europejscy politycy starają się pozyskać fundusze na pilotażowy program badań przesiewowych w kierunku raka stercza. „Badania miałyby być prowadzone na poziomie krajowym lub regionalnym na podstawie zaproszeń wysyłanych do wszystkich mężczyzn w wieku 50-69 lat. Inicjatywa ta nabiera kształtu, a my działamy na rzecz uzyskania na ten cel ok. 10 mln euro przewidzianych w ramach programu EU4Health na leczenie raka płuc, żołądka i prostaty. Musimy pokazać, że to rozwiązanie można zastosować, że jest ono kosztowo efektywne, aby komisja mogła wprowadzić je w państwach członkowskich UE” — przekonywał prof. Hendrik Van Poppel.

Plan naprawczy dla onkologii w Europie

W wypowiedziach ekspertów podczas wszystkich spotkań nawiązywano do pracy onkologów w ostatnich, niełatwych dla ochrony zdrowia latach. Podkreślano, że ograniczony przez pandemię dostęp do diagnostyki nowotworów spowodował we wszystkich krajach Europy, iż wielu pacjentów trafiało do lekarzy zbyt późno, z zaawansowanymi zmianami.

Paneliści zgodnie stwierdzili, że po pandemii COVID-19 Europie potrzebny jest wspólny plan naprawczy, który pozwoli na wczesne identyfikowanie chorób nowotworowych, ale także lepszą edukację społeczeństwa i opiekę nad pacjentami onkologicznymi. Swoje postulaty i zalecenia dotyczące tego planu przedstawili we wspomnianych wcześniej rekomendacjach (dostępnych pod linkiem: https://www.innowo.org/_files/ugd/5ab4e5_cbca7bbdda814afba47744f14836f0f9.pdf)

ZOBACZ TAKŻE: Pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej: znamy termin publikacji raportu końcowego

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.