Eksperci: na koncyliacji lekowej zyskuje pacjent i  szpital

  • Marzena Sygut
opublikowano: 29-10-2021, 12:57

Ponad 300 tys. zł oszczędności spowodowanych uniknięciem niepożądanych zdarzeń związanych z lekami, spadek zużycia niektórych antybiotyków - to tylko niektóre korzyści, jakie odniósł Wojewódzki Szpital Specjalistyczny we Wrocławiu na koncyliacji lekowej stosowanej przez farmaceutów klinicznych.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Koncyliacja lekowa we wrocławskiej lecznicy przyniosła ponad 300 tys. zł oszczędności spowodowanych uniknięciem niepożądanych zdarzeń związanych z lekami.
FOT. Pixabay

– Liczba niepożądanych działań leków stale rośnie, a powikłania polekowe dotyczą zarówno pacjentów hospitalizowanych, jak również tych, którzy zgłaszają się do szpitali z powodu działań niepożądanych — podkreśliły prof. Anna Wiela-Hojeńska i mgr farm. Kamila Urbańczyk z Katedry i Zakładu Farmakologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu podczas III Kongresu Zdrowie Polaków 2021.

Czym jest koncyliacja lekowa stosowana w szpitalu

Prof. Anna Wiela-Hojeńska wyjaśniła, że procedura koncyliacji lekowej opiera się na uzyskaniu kompletnej listy leków przyjmowanych przez pacjenta oraz na wdrożeniu jej w przebieg leczenia na wszystkich etapach opieki nad pacjentem hospitalizowanym.

– Mówiąc o wszystkich etapach leczenia, należy myśleć o etapie przyjęcia pacjenta do szpitala, przekazaniu go z Oddziału Intensywnej Opieki Medycznej, wypisie ze szpitala do innej placówki ochrony zdrowia czy zmianie zespołu terapeutycznego — zaznaczyła ekspertka. Wyjaśniła również, że w końcowym efekcie koncyliacji lekowej prowadzonej przez farmaceutów klinicznych ma powstać najlepsza informacja o lekach, skierowana nie tylko do lekarzy, ale do wszystkich osób zaangażowanych w opiekę nad pacjentem, a także do pacjenta i jego rodziny.

Farmaceuta kliniczny to badacz i naukowiec

Prof. Anna Wiela-Hojeńska zwróciła uwagę, że w procesie koncyliacji lekowej istotne znaczenie ma zaangażowanie farmaceutów, zwłaszcza klinicznych, którzy zajmują się obszarem farmacji, jakim jest nauka i praktyka stosowania leków. Specjalistka powołała się na dwie publikacje autorstwa American College of Clinical Pharmacy (ACCP): „Standardy aktywności zawodowej farmaceutów klinicznych” z 2014 r. i „Standardy kompetencji farmaceutów klinicznych” z 2017 r. Dodała, że zostały one stworzone w Stanach Zjednoczonych, gdzie farmacja kliniczna rozwija się od dawna w dynamiczny sposób. W Europie farmacja kliniczna realizowana jest w takich państwach, jak: Wielka Brytania, Irlandia, Holandia.

W Polsce obecnie tworzone są „Standardy aktywności farmaceutów klinicznych”, w proces ten zaangażowane jest Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej, które niedawno powstało.

Co obejmuje usługa farmacji klinicznej, zgodnie z Ustawą o zawodzie farmaceuty

Ekspertka zwróciła uwagę na fakt, że prowadzenie koncyliacji lekowej należy do czynności prowadzonych przez farmaceutów klinicznych, a podstawą prawną tych działań jest Ustawa o zawodzie farmaceuty z roku 2020. Jak zaznaczyła, zgodnie z poczynionym tam zapisem usługa farmacji klinicznej obejmuje działania na rzecz:

  • zwiększenia skuteczności, bezpieczeństwa i zasadności, w tym ekonomicznej, użycia produktów leczniczych oraz
  • wsparcia lekarza prowadzącego leczenie w zakresie farmakoterapii realizowanej przez farmaceutę w podmiocie wykonującym działalność leczniczą na rzecz pacjenta, członków rodziny pacjenta lub personelu medycznego.

– Farmaceuta, który może świadczyć usługę farmacji klinicznej, musi posiadać: tytuł specjalisty w dziedzinie farmacji klinicznej, farmacji szpitalnej lub farmakologii, bądź też odbyć staż w wyżej wymienionych dziedzinach pod opieką specjalisty tej dziedziny — wyjaśniła.

Wytyczne dla farmaceutów dotyczące prowadzenia koncyliacji lekowej

Prof. Anna Wiela-Hojeńska przypomniała też, że w 2021 r. Międzynarodowa Federacja Farmaceutyczna stworzyła wytyczne dla farmaceutów prowadzenia koncyliacji lekowej.

– Dyrektor generalna MFF Catherine Duggan przyznała, że koncyliacja lekowa stanowi kluczową usługę i pod kierunkiem farmaceutów skutecznie zmniejsza się ryzyko wystąpienia szkód zdrowotnych związanych ze stosowaniem leków. Dzięki tej usłudze farmaceuci mogą wykorzystać swoją wiedzę medyczną, aby zminimalizować liczbę błędów i zoptymalizować stosowanie leków, co ma pozytywny wpływ na wyniki pacjentów — kliniczne i ekonomiczne — tłumaczyła ekspertka. Podkreśliła też, że w ocenie dyrektor generalnej MFF, koncyliacja lekowa powinna być praktykowana w każdej placówce medycznej.

Koncyliacja to niejedyne z zadań farmaceutów klinicznych

Mgr farm. Kamila Urbańczyk zwróciła z kolei uwagę na to, że koncyliacja lekowa to niejedyna funkcja, jaką pełni farmaceuta kliniczny.

– Aby przyczynić się do optymalizacji farmakologii pacjenta i wspomóc zespół leczący, farmaceuta, oprócz tego, że ma możliwość i powinien wykonywać koncyliację lekową, powinien także brać udział w obchodach i odprawach lekarskich, aby mieć bieżącą informację o stanie zdrowia pacjenta — wyjaśniła.

Podkreśliła też, że inne zadania farmaceuty klinicznego, to: codzienne kontrolowanie zlecenia lekarskiego po to, aby śledzić zmiany w leczeniu także po wykonaniu koncyliacji lekowej, kontakt z personelem w celu edukowania, konsultowanie pacjentów na oddziale na życzenie lekarza, udzielanie informacji o lekach, jeśli problem jest bardziej złożony, udział w badaniach klinicznych, naukowych.

– Żeby umiejscowić koncyliację w typowym dniu farmaceuty na oddziale szpitalnym, należy wskazać, że pojawia się ona w tej aktywności kilkukrotnie. W czasie obchodów i odprawy farmaceuta powinien móc wnosić swoje uwagi dotyczące farmakologii np. w kontekście pojawiających się nieprawidłowości czy koniecznych zmian. Kolejną rzeczą jest kontynuacja zleceń lekarskich dotyczących farmakoterapii — wyliczyła.

Inne aktywności, na które wskazała, to: koncyliacja lekowa nowo przyjętych pacjentów, bieżąca weryfikacja zaleceń lekarskich, zmian w stanie zdrowia pacjenta, koncyliacja lekowa w momencie wypisu pacjenta ze szpitala.

– W tym ostatnim przypadku farmaceuta może podsumować dokonane zmiany w farmakoterapii pacjenta, zarówno wskazać je lekarzowi, jak i pacjentowi — wyjaśniła.

Jak przebiega sama koncyliacja?

Mgr farm. Kamila Urbańczyk podkreśliła, że koncyliacja lekowa składa się z kilku etapów.

– Na początek farmaceuta musi dowiedzieć się, jakie leki przyjmuje pacjent. Wiedzę tę pozyskuje od lekarza, samego pacjenta lub jego opiekuna oraz dostępnych dokumentów. Następnie farmaceuta porównuje aktualną listę leków z lekami zleconymi w indywidualnej karcie zleceń lekarskich. Kolejny etap to ocena zasadności przyjmowania wszystkich leków, w tym leków bez recepty i suplementów oraz analiza problemów farmakoterapii — wyliczyła ekspertka.

Zaznaczyła też, że dopiero po tych etapach farmaceuta omawia rozbieżności i zidentyfikowane problemy lekowe z lekarzem prowadzącym, sugerując możliwe rozwiązania. Na koniec farmaceuta dokumentuje podjęte interwencje.

Ekspertka podkreśliła, że farmaceuta musi ustalić zasadność przyjmowania leków, zweryfikować, czy nie dochodzi do interakcji lekowej, zaraportować zgłaszane działania niepożądane. Powinien też zasugerować np. zmianę leku lub sposobu podania leku, które mogą się okazać bardziej wygodne dla pacjenta.

Jakie korzyści przyniosła koncyliacja lekowa we wrocławskiej lecznicy

Ekspertka przedstawiła też wyniki rocznej koncyliacji lekowej prowadzonej w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu.

– W ciągu roku na oddziale chirurgii naczyniowej w WSS we Wrocławiu farmaceuta dokonał 1349 interwencji. Poziom akceptacji ze strony personelu medycznego dla tych czynności wyniósł 97 proc. To pokazuje, że współpraca zakończyła się sukcesem — wyjaśnia. Dodała, że ok. połowy interwencji miało miejsce podczas przyjęcia pacjenta do szpitala, pozostałe podczas pobytu w szpitalu. Najczęstsze interwencje to: dodanie nowego leku, odstawienie leku i zmiana dawki leku.

– Interwencje dotyczyły przede wszystkim grup leków stosowanych w schorzeniach wysokiego ryzyka: układu sercowo-naczyniowego, układu krwiotwórczego, przewodu pokarmowego, metabolizmu oraz układu nerwowego. Zastosowane zmiany wpłynęły na poprawę jakości opieki nad pacjentem — zaznaczyła.

Dodała, że stosowana przez rok koncyliacja lekowa przyczyniła się też do pewnych oszczędności poczynionych przez szpital. Można ocenić, że w porównaniu do lat ubiegłych średnia oszczędność dotycząca zużycia leków wyniosła ponad 30 tys. zł. Dodatkowo spadło zużycie niektórych antybiotyków, a potencjalne oszczędności wyniosły ponad 300 tys. zł, jeśli chodzi o unikanie niepożądanych zdarzeń związanych z lekami.

Koncyliacja lekowa to stosunkowo młoda funkcjonalność

Prof. Anna Wiela-Hojeńska przypomniała, że po raz pierwszy pojęcie koncyliacji lekowej pojawiło się w 2006 r., gdy eksperci Światowej Organizacji Zdrowia stworzyli projekt określany mianem „High 5S”. Jego głównym celem było zredukowanie częstości występowania pięciu najbardziej istotnych problemów dotyczących bezpieczeństwa pacjentów w pięciu krajach w ciągu pięciu lat.

– Projekt został stworzony na początek we współpracy z siedmioma krajami. W styczniu 2015 r. dołączyła do niego Polska, tworząc pilotażowy program, który zakładał wybór szpitala, a w szpitalu 2-3 oddziałów, które przyjmują największą liczbę pacjentów w wieku 65 plus — wyjaśniła. Chodziło o to, że im starszy pacjent, tym ma więcej objawów wielochorobowości, a z tym wiąże się zjawisko wielolekowości, z którym powiązany jest wzrost działań niepożądanych leków i niepożądanych interakcji pomiędzy lekami.

– W programie pilotażowym miał zostać powołany zespół koordynujący składający się nie tylko z kierownictwa szpitala i zespołu ds. jakości, ale również lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów. W ramach projektu odbyło się wiele szkoleń mających ułatwić wdrożenie koncyliacji, powstały publikacje po szkoleniu, a wnioski miały być ogłoszone przez MZ na konferencji w grudniu 2015 r. — wyjaśniła.

Ekspertka przyznała, że jednak tak się nie stało i koncyliacja lekowa jako standard postępowania do tej pory nie została w Polsce wdrożona.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Gajewski: w opiece farmaceutycznej korzystajmy z doświadczeń innych krajów

MZ przypomina, jakie recepty mogą wystawiać farmaceuci. To leki gotowe o kategorii Rp

Farmaceuci chcą szybszych prac nad ustawą o badaniach klinicznych. Ostrzegają przed paraliżem

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.