Diagnostyka świerzbu może czasem sprawiać trudności

Rozmawiała Olga Tymanowska
opublikowano: 02-12-2020, 17:38

O najnowszych zasadach diagnostyki i leczenia świerzbu rozmawiamy z dermatologiem dr. n. med. Andrzejem Szmurło.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Najbardziej charakterystycznym objawem, nasuwającym podejrzenie świerzbu, są dolegliwości świądowe. Na co lekarz powinien zwrócić szczególną uwagę?

Objawem, który wskazuje, że doszło do infestacji świerzbowcowej, gdy nie ma pełnego klinicznego obrazu choroby, jest ograniczony lub uogólniony świąd. W typowych sytuacjach nasila się on po rozgrzaniu ciała, najczęściej w godzinach nocnych. Świąd może dotyczyć zarówno skóry zajętej przez wykwity, jak i zdrowej. Jest spowodowany obecnością pasożyta albo wtórną alergizacją — na odchody, ślinę, jaja oraz fragmenty ciała roztoczy. Świerzb zajmuje miejsca ciepłe i wilgotne, okolice wyprzeniowe. Często lokalizuje się pod piersiami, w okolicach narządów płciowych, a także na rękach, nadgarstkach, brzuchu. U dzieci często zajęte są palce dłoni i stóp. Objawy te obserwujemy w klasycznych przypadkach świerzbu rozwiniętego, czyli po 3-4 tygodniach od infestacji.

Czasem diagnostyka świerzbu może sprawiać trudności, szczególnie gdy pacjent ma dodatkowo alergiczne lub starcze zmiany skórne. Wówczas najczęściej poszukuje się pęcherzyków na palcach rąk i pomiędzy nimi. Duże wyzwanie stanowi też sytuacja, gdy pacjent ma inne choroby współistniejące ze świerzbem, np. łuszczycę.

ZOBACZ TAKŻE: Prawda i stereotypy na temat łuszczycy

Objawem patognomonicznym jest obecność nor świerzbowcowych, lokalizowanych głównie w obrębie przestrzeni międzypalcowych rąk i nadgarstków, układających się wzdłuż linii prostej lub w kształcie litery C lub S. Szczególnym miejscem, gdzie łatwo lokalizuje się świerzb, są guzki z obecnością świerzbowca na narządach płciowych. Plecy i głowa rzadko bywają zajęte.

W długo trwającym zakażeniu zaczynają dominować wykwity wtórne spowodowane przewlekłym świądem i drapaniem skóry, takie jak: przeczosy, lichenizacja, złuszczanie czy przebarwienia pozapalne.

Jaka jest lokalizacja zmian chorobowych w poszczególnych grupach wiekowych?

U najstarszych pacjentów zazwyczaj zajęte jest całe ciało. Częściej też występuje świerzb norweski. U dzieci na ogół zmiany obejmują palce rąk. U niemowląt i małych dzieci do 2. r.ż. pęcherzyki, krosty i grudki typowo występują w obrębie głowy, szyi, dłoni, podeszew stóp i fałdów skórnych.

U pacjentów w średnim wieku świerzb lokalizuje się na całym ciele, z wyjątkiem pleców. Odmienność obrazu klinicznego w poszczególnych grupach chorych może dodatkowo utrudnić diagnostykę świerzbu. Warto też pamiętać, że objawy infestacji świerzbowcowej mogą przypominać wiele innych dermatoz: atopowe zapalenie skóry, wyprysk kontaktowy lub kontaktowe zapalenie skóry, zapalenie opryszczkowate skóry (dermatitis herpetiformis, choroba Duhringa), łuszczycę, rybią łuskę, chorobę Dariera, osutkę polekową, łojotokowe zapalenie skóry (w przypadku zajęcia owłosionej skóry głowy).

Rozpoznanie klasycznej postaci świerzbu zazwyczaj stawiane jest na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego. Jakie inne badania warto wykonać?

Rozpoznanie zarażenia świerzbowcem ludzkim w codziennej praktyce opiera się na ocenie klinicznej. W sytuacjach wątpliwych można się posłużyć dermatoskopem, ponieważ znalezienie świerzbowca (objaw delty) jest równoznaczne z postawieniem rozpoznania. W przypadku rozpoznania infestacji świerzbem lub choć najmniejszego podejrzenia, że mogło dojść do zarażenia, należy rozpocząć terapię. Okres wylęgania choroby jest różny, ale zazwyczaj wynosi od 2 do 4 tygodni. Jest to ten moment, kiedy pacjent jeszcze nie ma wyrażonych zmian, ale już jest zakaźny dla otoczenia.

Od czego rozpoczyna się terapię świerzbu?

Zazwyczaj stosuje się nowoczesne leki zewnętrzne z grupy permetryn, benzoesan benzylu, czasem dziegciowo-siarkową maść Wilkinsona, a także preparaty z iwermektyną. Lekiem I wyboru jest zazwyczaj permetryna. To lek skuteczny i bezpieczny. Może być stosowany już od 2. m.ż. Preparat aplikuje się na całe ciało poniżej linii żuchwy i pozostawia na co najmniej 8 godzin. Lek jest bardzo dobrze tolerowany przez pacjentów. Permetryna ma dobre właściwości organoleptyczne, nie pachnie, jest bezbarwna, nie brudzi. Jej skuteczność jest zdecydowanie większa niż innych preparatów przeciwświerzbowych. Najnowsze preparaty wystarczy zastosować raz, jednak zaleca się użycie kilka razy na noc i wypranie odzieży, pościeli oraz ich zmianę po każdej nocy.

Dziegciowo-siarkową maść Wilkinsona stosuje się najczęściej w warunkach szpitalnych. Maść aplikuje się raz dziennie przez kolejne trzy dni. Każdą następną warstwę nakłada się na poprzednią, bez kąpieli. Ze względu na charakterystyczne zabarwienie i zapach, przykre właściwości organoleptyczne, brudzenie odzieży maść jest niechętnie używana przez chorych. Lek ma wysoki profil bezpieczeństwa i może być stosowany u kobiet ciężarnych i karmiących.

Szczególnej staranności wymaga leczenie świerzbu u niemowląt, u których obszar zmian może być bardzo rozległy w stosunku do całkowitej powierzchni skóry. Aby zapobiec przedostaniu się preparatów miejscowych do ust, nie aplikuje się ich na skórę w okolicy ust, a w celu dodatkowego zabezpieczenia zakłada się dzieciom rękawiczki. Żeby zwiększyć szanse na powodzenie terapii, powinno się jednocześnie leczyć zarówno dziecko, jak i matkę oraz innych domowników, niezależnie od tego, czy występują u nich objawy świerzbu. U dzieci od 2. m.ż. można zastosować permetrynę, która jest bezpiecznym i najbardziej efektywnym z leków. Podstawą skutecznej terapii jest przestrzeganie zaleceń terapeutycznych i wdrożenie odpowiedniej profilaktyki przeciwświerzbowej.

Warto pamiętać: Świerzb - jedna z najczęstszych dermatoz pasożytniczych

Świerzb jest chorobą zakaźną skóry wywołaną przez pasożyta, świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei var. hominis). Szacuje się, że rocznie na świerzb choruje na świecie ok. 300 mln ludzi, co stanowi 5 proc. ogólnej populacji. Choroba dotyczy osób ze wszystkich grup społecznych, bez względu na wiek, płeć, rasę czy status socjoekonomiczny.

Najczęstszą drogą zakażenia jest bezpośredni kontakt, przede wszystkim seksualny. Do czynników zwiększających ryzyko transmisji zalicza się także wspólne spanie rodziców z dziećmi czy partnerów w jednej pościeli, a także korzystanie z tych samych ręczników czy bielizny osobistej.

W grupie ryzyka są osoby przebywające w dużych zbiorowiskach, np. w szpitalach, ośrodkach pomocy dla ubogich, domach spokojnej starości, koszarach.

Kliniczne odmiany świerzbu

Świerzb norweski (hiperkeratotyczny) jest to rzadka, bardzo ciężka postać świerzbu, charakteryzująca się wyjątkowo dużą zakaźnością z powodu bardzo licznych pasożytów na powierzchni skóry. Częściej występuje u pacjentów z obniżoną odpornością (leczenie immunosupresyjne, AIDS, choroby nowotworowe), u osób starszych oraz u chorych psychicznie, a także u osób zaniedbanych. Do charakterystycznych objawów należy nasilone złuszczanie skóry, szczególnie w okolicy dłoni, paznokci, łokci, stóp, ale i w innych miejscach, np. na twarzy i głowie. Swoiste są także znaczne nawarstwienia łusek i strupów.

Świerzb incognito jest konsekwencją przewlekłego leczenia miejscowymi glikokortykosteroidami na skutek błędnego rozpoznania. W tej postaci dochodzi do zamaskowania objawów chorobowych, co opóźnia rozpoznanie i wdrożenie właściwego leczenia.

Świerzb pęcherzowy jest bardzo rzadką odmianą świerzbu, która występuje na ogół u osób powyżej 65. r.ż. Zmiany, obejmujące typowe dla świerzbu obszary ciała, mają pęcherzowy charakter.

Świerzb guzkowy charakteryzuje się występowaniem czerwonobrązowych grudek lub guzków o średnicy kilku centymetrów.

ZOBACZ TAKŻE: Trądzik to nie zjawisko fizjologiczne, z tego się nie wyrasta

O KIM MOWA
Dr n. med. Andrzej Szmurło
jest specjalistą w dziedzinie dermatologii i wenerologii, pracuje w Klinice Novaderm w Warszawie.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.