Depresja a menopauza

dr n. med. Sławomir Krogulski; Poradnia Neuropsychiatryczna; Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi
opublikowano: 15-05-2002, 00:00

Depresja jest jednym z najpoważniejszych powikłań menopauzy. Depresja okresu przekwitania może być jednak trudna do zdiagnozowania, ponieważ niektóre wczesne objawy niedoboru estrogenów są podobne do symptomów depresji. Są to m.in.: bezsenność, zmiany nastroju, niepokój, nadmierna drażliwość, utrata koncentracji, zaburzenia pamięci, utrata libido.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Przekwitanie kobiet związane jest z wieloma problemami natury psychologicznej. W tym czasie zachodzą zmiany w obrazie ciała, ustaje zdolność do reprodukcji, pojawiają się dolegliwości wynikające z niedoborów hormonalnych. Wraz z menopauzą proces starzenia staje się gwałtowniejszy i stanowi silniejszy uraz psychiczny niż u mężczyzn, u których przekwitanie jest bardziej płynne.

Jednym z przykładów specyficznych strat psychologicznych okresu okołomenopauzalnego w kulturze europejskiej jest współwystępowanie klinicznych objawów depresji z zakończeniem procesu wychowywania dzieci i ich odejściem z domu, nazwany zespołem pustego gniazda. Matki, które z trudem akceptowały dorastanie dzieci, nie potrafią pogodzić się z ich ostateczną materialną separacją. Zespół opuszczonego gniazda przejawia się ogarniającym wówczas uczuciem pustki, osamotnienia, narastającym poczuciem bycia niepotrzebnym, a nawet zdradzonym. Taka reakcja wynika nie tylko z faktu separacji, lecz także z braku innych celów. W hierarchii wartości życiowych macierzyństwo ma bardzo wysoką pozycję, dlatego elastyczne przeformułowanie tej struktury w postaci postawienia sobie nowych celów i przesunięcia akcentów bywa trudne. Wykazano, że odejście dzieci z domów jest największym urazem dla matek, gdy małżonkowie nie doznawali wzajemnej satysfakcji i spełnienia potrzeb emocjonalnych.

Czynniki sprzyjające stanom depresyjnym w okresie okołomenopauzalnym

Problemy wynikające z menopauzy często nasila zbliżony w czasie kryzys wieku średniego u mężczyzny - małżonka lub partnera życiowego, który niekiedy ucieka się do radykalnych posunięć, jak na przykład zmiana pracy, stylu życia, a czasem rozwód. Kobiety w takich sytuacjach muszą sprostać dodatkowym obowiązkom a ich stan emocjonalny cechuje obawa o przyszłość i lęk przed samotnością. Często też spada ich samoocena i obwiniają się o rozpad związku.

U kobiet przechodzących w tym samym czasie rozwód i menopauzę istnieje bardzo duże ryzyko wystąpienia objawów lęku, niepokoju lub/i depresji. Innym ważnym problemem małżeństw w średnim wieku są choroby somatyczne dotykające małżonków, szczególnie mężczyzn. U mężczyzn następuje wówczas często reakcja nadmiernej koncentracji na stanie somatycznym, agrawacja objawów. Stres związany z obawami o zdrowie męża, o przyszłość, może się przyczynić do pogorszenia stanu psychicznego kobiety.

Coraz częściej zgłaszanym przez kobiety problemem jest stres związany z obawą utraty pracy. Jedną z przyczyn jest poczucie mniejszej sprawności intelektualnej, gorszej pamięci, osłabionej zdolności skupienia uwagi. Równocześnie wielkim obciążeniem jest świadomość małych szans na znalezienie nowej pracy.

Wśród czynników sprzyjających pojawieniu się zespołów depresyjnych w okresie okołomenopauzalnym należy też wymienić śmierć bliskich osób. Kobieta po czterdziestym roku życia często po raz pierwszy w życiu staje w obliczu utraty kogoś bliskiego: rodziców, męża, przyjaciół. Śmierć osoby bliskiej sprzyja też ujawnianiu lęku przed własną śmiercią. Reakcje lękowe są w tym przypadku nierzadko wzmacniane poprzez pojawianie się nowych objawów somatycznych związanych z przekwitaniem lub coraz częstszymi w tym okresie życia chorobami towarzyszącymi. Aktualne straty jako przyczyna depresji są od dawna podkreślane przez badaczy o orientacji psychodynamicznej.

W Poradni Menopauzy Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi podjęto próbę poznania subiektywnej hierarchii ważności problemów odczuwanych przez pacjentki w okresie przekwitania. W badaniach samooceny kobiety najmocniej odczuwały trudności w relacjach z mężem oraz poczucie osamotnienia (mimo posiadanej rodziny) i problemy związane z pracą. Dolegliwości fizyczne, a więc najczęstsza przyczyna zgłoszenia się do poradni, znalazły się dopiero na czwartej pozycji.

Depresja okołomenopauzalna - osobna jednostka chorobowa?

Menopauza działa w mniejszym lub większym stopniu jako stres, który może spowodować lub przyspieszyć u predysponowanej kobiety wystąpienie jakiegoś zaburzenia psychicznego. Jednym z najpoważniejszych powikłań menopauzy jest depresja. Wszystkie wymienione wcześniej zjawiska mogą stać się czynnikiem wyzwalającym depresję lub wpływać na przebieg choroby.

Współcześnie nikt nie neguje pewnych odrębności obrazu klinicznego i przebiegu części depresji okresu okołomenopauzalnego. Takie objawy jak niepokój, pobudzenie psychoruchowe, utrudnione leczenie ze względu na choroby towarzyszące, są częściej spotykane w zespołach depresyjnych okresu przekwitania niż w innych okresach życia. Mimo to obowiązujące systemy klasyfikacyjne (ICD-10, DSM-IV) nie tworzą osobnych kategorii dla zaburzeń depresyjnych okresu przekwitania. Większość zaburzeń depresyjnych, pojawiających się w okresie okołomenopauzalnym, według kryteriów ICD-10, można zaklasyfikować w ramach kategorii F31-F39 mieszczących się w rozdziale zaburzenia nastroju (afektywne), opisywanych w historii choroby jako zespół depresyjny lub dystymia z odpowiednim kodem.

W ICD-10 została też utworzona nowa kategoria diagnostyczna: zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane (F41.2). Należy ją stosować, gdy występują objawy lęku i depresji, ale żadne z nich nie przeważa w sposób zdecydowany i żaden z objawów rozważany z osobna nie uzewnętrznia się w stopniu uzasadniającym każde z tych rozpoznań. Wydaje się, że ta kategoria diagnostyczna, mimo braku precyzyjnych kryteriów, może być szczególnie użyteczną w ambulatoryjnej diagnostyce zaburzeń nastroju w okresie przekwitania, ze względu na bardzo częste współistnienie podobnie nasilonych objawów tak lękowych, jak i depresyjnych.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Niektóre zaburzenia, w których występują objawy depresyjne, można kodować też jako zaburzenia adaptacyjne (F43.2), a konkretnie - jako krótką reakcję depresyjną (F43.20), reakcję depresyjną przedłużoną (F43.21) lub reakcję mieszaną lękowo-depresyjną (F43.22). Organiczne zaburzenia nastroju (F06.3), w tej grupie wiekowej rozpoznawane są stosunkowo rzadko.

Okres menopauzy tradycyjnie postrzegany jest jako trudny dla kobiety i dla jej otoczenia. W badaniach w Kanadzie i w Anglii wykazano, że kobiety w tej fazie życia są bardziej depresyjne i drażliwe. Dotyczy to ok. 90 proc. populacji badanych kobiet. W niektórych badaniach samoocenowych 51 proc. kobiet uważało się za depresyjne, a 40 proc. uznawało ten okres za trudny emocjonalnie i niosący ze sobą ryzyko chorób somatycznych. Objawy psychiczne stwarzające problemy (rozdrażnienie, depresja, lęk, problemy z pamięcią, niezaradność) zgłosiło 20-30 proc. respondentek badań - kobiet w wieku 45 do 54 lat, przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii wśród 6000 kobiet.

Dotychczas jednakże nie udało się jednoznacznie udowodnić, że zaburzenia nastroju (rozumiane jako jednostki chorobowe) są bardziej rozpowszechnione u kobiet przechodzących naturalną menopauzę w porównaniu z innymi grupami kobiet. Nie ma też wśród autorów zgodności co do tego, czy u kobiet, które wcześniej chorowały na zaburzenia afektywne, w okresie menopauzy występuje większa częstość nawrotów choroby. Są też wątpliwości co do związku pomiędzy okresem przekwitania i większym ryzykiem wystąpienia pierwszego epizodu depresji.

Występowanie depresji ma związek z wiekiem wejścia kobiety w okres menopauzy

Kobiety w wieku okołomenopauzalnym, zgłaszające się do klinik ginekologicznych i ośrodków zajmujących się menopauzą, różnią się istotnie od pozostałych kobiet. W tej populacji prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzenia depresyjnego w okresie okołomenopauzalnym jest wyższe niż u kobiet w tym samym wieku, niezgłaszających się do lekarza. W ICZMP analizowano strukturę diagnostyczną pacjentek z poradni menopauzy kierowanych przez lekarzy ginekologów na konsultację psychiatryczną. W badaniu wzięło udział 661 kobiet skierowanych do psychiatry w latach 1994-1995. Najliczniejszą grupę stanowiły rozpoznania różnych zespołów depresyjnych - u 444 spośród 661 osób. U 201 kobiet stwierdzono zaburzenia lękowe występujące jako zespół podstawowy. U 16 rozpoznano inne zaburzenia psychiczne (zespoły typu schizofrenicznego, zespoły związane z organicznym uszkodzeniem OUN).

Występowanie depresji wymagającej leczenia biologicznego ma związek z wiekiem wejścia kobiety w okres menopauzy. U kobiet z menopauzą w wieku poniżej 46 lat częstość występowania takich depresji wynosi 14 proc., u kobiet z menopauzą w wieku 47 lat i powyżej - 6 proc. Z niektórych badań wynika także, iż częstość zaburzeń depresyjnych jest wyższa w grupie kobiet przechodzących menopauzę pooperacyjną, w porównaniu z kobietami wchodzącymi w ten okres naturalnie.

Trudności diagnostyczne z depresją okresu przekwitania

Depresja okresu przekwitania może być trudna do zdiagnozowania, m.in. z powodu lekceważenia jej objawów zarówno przez kobietę, jak i lekarza. Poza tym część wczesnych objawów niedoboru estrogenów jest podobna do symptomów depresji. Są to między innymi: bezsenność, zmiany nastroju, niepokój, nadmierna drażliwość, utrata koncentracji, zaburzenia pamięci, utrata libido. To sprawia, że szczególnie depresje o lekkim i umiarkowanym nasileniu (a jest ich w praktyce ambulatoryjnej najwięcej) pozostają nierozpoznane.

Im bardziej wyrażone są kulturowe uprzedzenia wobec zaburzeń psychicznych, tym częściej zamiast nich pacjenci zgłaszają dolegliwości somatyczne. Nawet w tak otwartym społeczeństwie jak amerykańskie, zaledwie jedna spośród dwudziestu osób z objawami depresyjnymi zgłasza depresję jako podstawowy powód wizyty u lekarza. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy objawy somatyczne nasilają się w związku z częstszym występowaniem chorób towarzyszących, co ma miejsce w okresie przekwitania. W grupie kobiet ze znaczącymi klinicznie objawami depresyjnymi, które zgłosiły się do poradni menopauzy w ICZMP, najczęstszym objawem, podawanym jako podstawowy powód wizyty, były bóle stawów i kości. Tę kategorię skarg zgłaszało aż 31,58 proc. respondentek. Poza tym kobiety skarżyły się na dręczący je lęk, niepokój czy rozdrażnienie (16,84 proc.), problemy z miesiączkowaniem (14,21 proc.) i depresję (11,05 proc.). Wymienione zjawiska składają się na tzw. klimakteryczną maskę depresji.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr n. med. Sławomir Krogulski; Poradnia Neuropsychiatryczna; Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.