Czerniak – zasady postępowania terapeutycznego w leczeniu pacjentów z najbardziej agresywnym nowotworem skóry

materiał partnera - firmy Novartis
opublikowano: 15-06-2020, 09:41

W Polsce rocznie w kierunku czerniaka diagnozowanych jest blisko 4000 pacjentów, a w Europie liczba nowych przypadków wynosi nawet 100 tys. osób każdego roku. Czerniak, mimo że występuje stosunkowo rzadko i stanowi tylko 4 proc. wszystkich przypadków nowotworów skóry, charakteryzuje się bardzo agresywnym przebiegiem. Odpowiada za 80 proc. zgonów z powodu chorób nowotworowych skóry. Szybka diagnoza i skuteczne, dopasowane do typu czerniaka leczenie zwiększają szanse pacjentów na powrót do zdrowia.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

W Polsce rocznie w kierunku czerniaka diagnozowanych jest blisko 40001  pacjentów, a w Europie liczba nowych przypadków wynosi nawet 100 tys. osób każdego roku2. Czerniak, mimo że występuje stosunkowo rzadko i stanowi tylko 4 proc. wszystkich przypadków nowotworów skóry, charakteryzuje się bardzo agresywnym przebiegiem3. Odpowiada za 80 proc. zgonów z powodu chorób nowotworowych skóry4. Szybka diagnoza i skuteczne, dopasowane do typu czerniaka  leczenie zwiększają szanse pacjentów na powrót do zdrowia. 

Wczesna diagnoza czerniaka odbywa najczęściej się za pomocą kryteriów ABCDE, umożliwiających identyfikację części czerniaków.
Zobacz więcej

Wczesna diagnoza czerniaka odbywa najczęściej się za pomocą kryteriów ABCDE, umożliwiających identyfikację części czerniaków. iStock

Czerniak (łac. melanoma malignum) najczęściej pojawia się w obrębie skóry, ale nie tylko, także w ustach, nosie czy w gałce ocznej. Zmiana nowotworowa występuje zazwyczaj na nogach, plecach, karku, ale potrafi też ukryć się w miejscach ciała, które nie są na co dzień eksponowane na słońce, i których samokontrola nie jest możliwa np. w obrębie pośladków, skóry głowy czy narządów płciowych5. Wśród czynników ryzyka, sprzyjających powstawaniu czerniaka, należy wymienić przede wszystkim:

  • promieniowanie UV naturalne (słoneczne) i sztuczne (solarium),
  • wiek (nowotwór ten diagnozowany jest głównie u osób starszych, choć coraz częściej dotyka także młodych ludzi),
  • jasną karnację (rude bądź blond włosy, niebieskie oczy, liczne piegi),
  • predyspozycje genetyczne (występowanie choroby w rodzinie),
  • osłabienie układu odpornościowego (spowodowane HIV, AIDS czy też przyjmowaniem leków immunosupresyjnych)6

W grupie ryzyka znajdują się także pacjenci z nieswoistymi zapaleniami jelit takimi jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego7

Dynamika zachorowań na czerniaka w Polsce znacząco wzrasta

Czerniak, w porównaniu z innymi chorobami nowotworowymi, w naszym kraju występuje stosunkowo rzadko - współczynnik zachorowalności wynosi około 5 przypadków na 100 tys. osób8. Niemniej czerniaki charakteryzują się w Polsce największą dynamiką wzrostu zachorowań spośród wszystkich chorób nowotworowych. Liczba zachorowań w latach 1980-2010 zwiększyła się aż trzykrotnie9. W Polsce odnotowuje się także aż o 20 proc. większą niż w Europie umieralność na czerniaka10. Dlatego tak ważne jest upowszechnianie wiedzy nie tylko na temat samej choroby, ale także dostępnych możliwości leczenia. 

Podejrzenie: czerniak – diagnoza wstępna

Wczesna diagnoza czerniaka odbywa najczęściej się za pomocą kryteriów ABCDE, umożliwiających identyfikację części czerniaków11.  W pierwszej kolejności samokontroli powinien dokonać każdy z nas, ważna jest także kontrola skóry dzieci. Znamiona, które powinny zwrócić naszą uwagę i wymagają pilnej wizyty u lekarza zazwyczaj mają:

  • Asymetryczny, nieregularny kształt (od ang. asimetrical shape)
  • Brzegi nieregularne (od ang. border)
  • Czerwony, czarny kolor lub inne przebarwienia zmiany (od ang. color)
  • Dużą średnicę zmiany (od ang. diameter)
  • Ewolucję rozmiaru, kształtu, faktury lub koloru zmiany (od ang. evolution)12 13.   

Na dalszym etapie diagnostycznym lekarz dermatolog wykonuje dermatoskopię lub wideodermatoskopię pozwalające na dokładną ocenę zmiany skórnej. Kluczowa w późniejszym postępowaniu jest tzw. biopsja wycinająca podejrzanej zmiany barwnikowej (wycięcie chorego fragmentu skóry wraz z marginesem około 1-2 mm14), a następnie badanie histopatologiczne (ocena pod mikroskopem) wyciętych tkanek15.  

Leczenie chirurgiczne – skuteczne w początkowym stadium choroby

We wczesnym stadium czerniaka (stopień 0, I, II, III) stosuje się, podobnie jak w wielu innych chorobach nowotworowych, leczenie chirurgiczne polegające na wycięciu zmiany skórnej wraz z szerokim marginesem tkanki16. Na tym etapie, jeśli czerniak zostanie wcześnie wykryty i poddany leczeniu chirurgicznemu, choroba w większości przypadków jest wyleczalna. Kiedy jednak zmiany mają grubość ponad 1 mm w głąb skóry, konieczna jest także tzw. biopsja węzła chłonnego, nazywanego węzłem wartowniczym, umiejscowionego najbliżej zmiany nowotworowej17. Obecność komórek nowotworowych w węźle wartowniczym wskazuje na kolejny, III stopień zaawansowania czerniaka i konieczność podjęcia dalszego kompleksowego leczenia. 

Dokładna diagnostyka genetyczna – kluczem do dobrania właściwej terapii w czerniakach z przerzutami w regionalnych węzłach chłonnych (III stopień zaawansowania klinicznego) 

W  stadium czerniaka z przerzutami do regionalnych węzłów chłonnych stosuje się: leczenie chirurgiczne, w określonych sytuacjach radioterapię, a także leczenie chirurgiczne wraz z następującą po nim terapią uzupełniają (tzw. leczenie adjuwantowe)18. Wybór terapii uzależniony jest od obecności charakterystycznych dla tej choroby mutacji (zmian) genetycznych. 

U chorych na czerniaka obserwuje się kilka specyficznych mutacji, najczęściej w obrębie genów BRAF, C-KIT oraz NRAS19. Ponad połowa pacjentów z czerniakiem ma mutację w genie BRAF, która prowadzi do nadmiernego, niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych. Pacjenci ze stwierdzoną mutacją w obrębie genu BRAF20, podobnie jak w przypadku innych zaawansowanych postaci czerniaka, kwalifikują się do terapii uzupełniającej (adjuwantowej). 

Rodzaje terapii adjuwantowej w zaawansowanym czerniaku

Celem terapii adjuwantowej jest uzupełnienie zastosowanego wcześniej zasadniczego leczenia chirurgicznego prowadzące do zmniejszenie ryzyka wznowy bądź przerzutów, co znacznie zwiększa szanse chorego na przeżycie21. W zaawansowanym czerniaku w terapii adjuwantowej stosuje się:

  • Terapie celowane 

To inaczej leczenie personalizowane ukierunkowane na konkretny cel – możliwe dzięki rozwojowi genetyki molekularnej i stale rosnącej wiedzy na temat biologii nowotworów22. Pacjenci z zaawansowanym czerniakiem, dzięki dokładnej diagnostyce określającej mutacje w konkretnych genach np. BRAF, mogą otrzymać terapię ukierunkowaną na uszkodzone geny oraz powiązane z nimi białka.

  • Immunoterapię 

Celem tej metody leczenia jest aktywacja układu immunologicznego chorego poprzez symulację mechanizmów zachodzących w organizmie w celu niszczenia komórek nowotworowych23

  • Radioterapię adjuwantową

Wykorzystuje promieniowanie jonizujące do niszczenia komórek nowotworowych pozostałych w organizmie24. W zaawansowanym czerniaku jest to metoda leczenia o ograniczonym zastosowaniu25

Wybór właściwego ośrodka leczącego – gwarancją kompleksowej opieki nad pacjentem

Leczenie chorych z zaawansowanym czerniakiem, zgodnie z zaleceniami Europejskiej Organizacji Onkologicznej, krajowego konsultanta ds. chirurgii onkologicznej oraz Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej powinno odbywać się w ramach wielodyscyplinarnych zespołów lekarzy różnych specjalności działających w wyspecjalizowanych ośrodków leczniczych26. Pełna lista polskich ośrodków zajmujących się kompleksowym leczeniem czerniaka jest dostępna na stronie: https://www.akademiaczerniaka.pl/akademia-czerniaka/nasze-kampanie/masz-czerniaka-sprawdz-gdzie-sie-leczyc/mapa-i-lista-osrodkow-leczacych-czerniaka

# # #

Novartis kontra czerniak

Od wielu lat Novartis wspiera zwiększanie świadomości na temat czerniaka, upowszechnienie skutecznych metod profilaktyki jak również działania zapewniające pacjentom jak najlepszą opiekę w każdym stadium choroby. Jako partner Akademii Czerniaka, sekcji naukowej Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, firma Novartis współrealizowała w 2019 roku akcję informacyjną skierowana do chorych na czerniaki pt. „Pacjent kontra czerniak”. 

Niniejszy materiał prasowy został opracowany przez Biuro Prasowe Novartis. Więcej informacji o czerniaku na: www.AkademiaCzerniaka.pl.

  1. Rutkowski P., Wysocki P.J., et al., Cutaneous melanomas, Oncol Clin Pract 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0055., s. 2
  2. Greinert R., et al. Cancer Epidemiology 39S (2015) S75-S83
  3. Miller, A. J., & Mihm, M. C. (2006). Melanoma. New England Journal of Medicine, 355(1), 51–65. doi:10.1056/nejmra052166
  4. Miller, A. J., & Mihm, M. C. (2006). Melanoma. New England Journal of Medicine, 355(1), 51–65. doi:10.1056/nejmra052166
  5. Akademia Czerniaka, Czerniak – co to jest, Dokument dostępny na stronie:  https://www.akademiaczerniaka.pl/o-czerniaku/czerniak-co-to-jest (dostęp 11.05.2020)
  6. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/melanoma/risks-causes (dostęp 11.05.2020)
  7. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/melanoma/risks-causes (dostęp 11.05.2020)
  8. Rutkowski P., Wysocki P.J., et al., Cutaneous melanomas, Oncol Clin Pract 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0055., s. 2
  9. Rutkowski P., Wysocki P.J., et al., Cutaneous melanomas, Oncol Clin Pract 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0055., s. 2
  10. Krajowy Rejestr Nowotworów, http://onkologia.org.pl/czerniak-skory-c43/, (dostęp: 11.05.2020) 
  11. Rutkowski P., Wysocki P.J., et al., Cutaneous melanomas, Oncol Clin Pract 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0055., s. 2
  12. Melanoma Research Foundation. The ABCDEs of Melanoma. Dokument dostępny na stronie: https//www.melanoma.org/understand-melanoma/diagnosing-melanoma/detection-screening/abcdes-melanoma. [dostęp: 23.04.2020].
  13. Akademia Czerniaka, Poznaj ABCDE czerniaka, Dokument dostępny na stronie: https://www.akademiaczerniaka.pl/o-czerniaku/poznaj-abcde-czerniaka [dostęp: 23.04.2020].
  14. Rutkowski P., Wysocki P.J., et al., Cutaneous melanomas, Oncol Clin Pract 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0055., s. 5
  15. Rutkowski P., Wysocki P.J., et al., Cutaneous melanomas, Oncol Clin Pract 2019; 15. DOI: 10.5603/OCP.2018.0055., s. 3
  16. Akademia Czerniaka, Jak leczyć czerniaka, https://www.akademiaczerniaka.pl/dla-pacjentow/diagnoza-leczenie-lista-osrodkow/jak-leczyc-czerniaka-diagnoza-czerniaka (dostęp 11.05.2020) 
  17. Akademia Czerniaka, Jak leczyć czerniaka, https://www.akademiaczerniaka.pl/dla-pacjentow/diagnoza-leczenie-lista-osrodkow/jak-leczyc-czerniaka-diagnoza-czerniaka (dostęp 11.05.2020)
  18. Melanoma: Treatment Options. Cancer.Net. Dokument dostępny na stronie: https://www.cancer.net/cancer-types/melanoma/treatment-options,(dostęp: 13.05.2020) 
  19. Prosto w raka.pl, Czerniak, Dokument dostępny na stronie: https://prostowraka.pl/czerniak/ (dostęp 11.05.2020)
  20. Prosto w raka.pl, Czerniak, Dokument dostępny na stronie: https://prostowraka.pl/czerniak/ (dostęp 11.05.2020)
  21. Akademia Czerniaka, Terapia adjuwantowa – jakie ma zastosowanie w leczeniu czerniaka?, https://www.akademiaczerniaka.pl/dla-pacjentow/diagnoza-leczenie-lista-osrodkow/terapia-adjuwantowa-jakie-ma-zastosowanie-w-leczeniu-czerniaka (dostęp: 11.05.2020) 
  22. Akademia Czerniaka, Terapia celowana w leczeniu czerniaka, https://www.akademiaczerniaka.pl/dla-pacjentow/diagnoza-leczenie-lista-osrodkow/terapia-celowana-w-leczeniu-czerniaka (dostęp 11.05.2020) 
  23. Akademia Czerniaka. Immunoterapia w leczeniu czerniaka, https://www.akademiaczerniaka.pl/dla-pacjentow/diagnoza-leczenie-lista-osrodkow/immunoterapia-w-leczeniu-czerniaka (dostęp 11.05.2020) 
  24. Akademia Czerniaka, Radioterapia w leczeniu czerniaka – ile trwa?, https://www.akademiaczerniaka.pl/dla-pacjentow/diagnoza-leczenie-lista-osrodkow/radioterapia-w-leczeniu-czerniaka-ile-trwa (dostęp: 11 maja 2020) 
  25. Tamże. 
  26. Akademia Czerniaka, Kompleksowe leczenie czerniaka, https://www.akademiaczerniaka.pl/akademia-czerniaka/nasze-kampanie/masz-czerniaka-sprawdz-gdzie-sie-leczyc/kompleksowe-leczenie-czerniaka (dostęp 11.05.2020)

PL2006832327

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: materiał partnera - firmy Novartis

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.