Cukrzyca: Jak pomóc pacjentowi w oswajaniu się z chorobą

  • Iwona Kazimierska
aktualizacja: 28-06-2018, 11:44

Leczenie cukrzyka może być skuteczne jedynie pod warunkiem, że przekażemy osobie chorej i jej rodzinie szczegółowe informacje o istocie choroby i konieczności zachowań zdrowotnych zapobiegających rozwojowi powikłań.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Skuteczne kontrolowanie cukrzycy wiąże się z akceptacją choroby, wiedzą o niej i motywacją do leczenia. Priorytety personelu medycznego i innych specjalistów biorących udział w edukacji diabetologicznej czasami mogą się nie pokrywać z priorytetami chorego, dlatego nauczanie powinno zależeć od stosunku chorego i jego rodziny do edukacji, oraz celów, jakie chcą osiągnąć obie strony. Szkolenie dotyczące cukrzycy, aby było skuteczne, powinno być procesem cyklicznym — w momencie rozpoznania choroby prowadzone w szpitalu, a kontynuowane w warunkach ambulatoryjnych. Wiedza przekazywana przez zespoły diabetologiczne powinna również uwzględniać zmieniające się potrzeby osoby chorej.

Jak poinformować pacjenta o tym, że ma cukrzycę

Dla chorego i jego rodziny najtrudniejszy jest zazwyczaj pierwszy okres po zdiagnozowaniu cukrzycy. Chory dowiaduje się, że czekają go regularne wizyty w poradni specjalistycznej oraz ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu, dające tylko poprawę zdrowia, a nie wyleczenie. Rozpoznanie: cukrzyca, jest dla pacjenta szokiem, katastrofą i wiąże się ze świadomością bezpowrotnej utraty zdrowia. Dlatego tak ważne jest, aby od samego początku personel medyczny, najbliższa rodzina i przyjaciele towarzyszyli osobie z cukrzycą w nowej dla niej sytuacji, co pozwoli jej oswoić się z chorobą i zmniejszy poczucie zagrożenia, bezradności, osamotnienia.

Od samego początku chorego należy zachęcać do aktywnego uczestnictwa w normalnym życiu i realizacji zadań życiowych. Normalne funkcjonowanie rodziny, bez nadmiernej koncentracji na opiece medycznej nad osobą chorą, sprzyja lepszemu funkcjonowaniu chorego. Już na pierwszym spotkaniu z chorym należy poinformować go o możliwościach leczenia, szkolenia i uzyskania pomocy od specjalistów, m.in. psychologa.

5 etapów oswajania się z cukrzycą

Początkowy okres po rozpoznaniu cukrzycy jest okresem buntu. W tym czasie ilość informacji na temat choroby należy ograniczyć do minimum, gdyż chorzy kierują się wtedy głównie emocjami i nie są w stanie myśleć racjonalnie o swojej chorobie. Etap drugi to okres agresji i walki. Najważniejsze są wtedy działania mające na celu rozładowanie napięcia i podtrzymanie psychiczne pacjenta i jego rodziny.

Pełną edukację diabetologiczną można rozpocząć dopiero w następnych etapach, kiedy emocje ulegają wyciszeniu i pacjenci są w stanie przyjąć coraz więcej racjonalnych argumentów. Etap trzeci to rezygnacja — jest on bardzo trudny i wymaga od osoby przekazującej wiadomości umiejętności nawiązania prawdziwego, emocjonalnego kontaktu z chorym. W etapie czwartym każda decyzja jest przyjmowana przez pacjenta z rezerwą. Akceptacja choroby następuje dopiero w etapie piątym.

Podstawy leczenia cukrzycy: edukacja diabetologiczna i wysiłek fizyczny

Tradycyjne leczenie cukrzycy polega na stosowaniu się do zasad: insulinoterapii, leczenia farmakologicznego, zdrowego odżywiania opartego na przeliczaniu wymienników pokarmowych i kontrolowanego wysiłku fizycznego. Bardziej nowoczesne postępowanie zakłada, że dieta jest ważna, ale ta „cukrzycowa” nie musi się różnić od zdrowego, prawidłowego sposobu odżywiania zalecanego dla wszystkich. Wysiłek fizyczny proponuje się każdemu choremu na cukrzycę, ponieważ przyczynia się on do poprawy ogólnej kondycji organizmu.

Edukację diabetologiczną należy rozpocząć od ogólnych wyjaśnień, czym jest cukrzyca, jakie są jej możliwe przyczyny, jakie zmiany stylu życia należy wprowadzić, jakie są szeroko pojmowanie cele leczenia, jakie znaczenie ma prowadzenie regularnej obserwacji i monitorowanie wyrównania metabolicznego. Dalsza edukacja to rozmowa dotycząca znaczenia samokontroli i jednocześnie stworzenie choremu możliwości wyrażania wszelkich obaw. Edukacja diabetologiczna powinna być skoncentrowana na osobie chorej i dostosowana do jej potrzeb w danym momencie. Należy też pamiętać, że edukacja diabetologiczna jest procesem ciągłym.

Rozmowa i empatia kluczem w walce z cukrzycą 

Aby proces przekazywania i odbioru treści był skuteczny, konieczne jest przestrzeganie dwóch podstawowych zasad. Dla nadawcy jest to zasada przezroczystości (jasności, czytelności dla drugiej osoby), a dla odbiorcy — zasada empatii (wnikania w świat wewnętrzny drugiej osoby). W przypadku edukacji diabetologicznej budowanie dobrego kontaktu z chorym wymaga:

  • autentycznego uczestnictwa w kontakcie — pacjent traktuje rozmówcę jako kogoś godnego zaufania, autentycznego, a także jako osobę przezroczystą, naturalną, stwarzającą poczucie bezpieczeństwa
  • zdolności do pozytywnego ustosunkowania się do osoby, której się pomaga
  • zdolności do utrzymania własnej odrębności wobec osoby, której się pomaga (aby nie poddać się czyjeś rozpaczy czy poczuciu beznadziejności)
  • zdolności do rzeczywistego przyzwolenia na odrębność osoby, której się pomaga (bez naruszania jej autonomii)
  • dostrzegania drugiej osoby jako kogoś, kto się zmienia i rozwija — trzeba mieć zaufanie do możliwości rozwojowych drugiej osoby

W trosce o zdrowie psychiczne chorych na cukrzycę

Promocja zdrowia psychicznego osoby chorej na cukrzycę polega na udzielaniu jej wielorakiego wsparcia.

  • Wsparcie emocjonalne daje przekonanie, że jesteśmy kochani i stanowimy dla kogoś wartość (może to być rodzic, przyjaciel, kolega/ koleżanka, a także zespół terapeutyczny). Osoby chore, którzy mają wsparcie emocjonalne, łatwiej stosują się do zaleceń terapeutycznych oraz łatwiej radzą sobie z konsekwencjami przewlekłego stresu wywołanego chorobą.
  • Wsparcie informacyjne pomaga uzyskać osobom chorym i ich najbliższym pomoc w rozwiązywaniu różnych problemów.
  • Wsparcie instrumentalne wyraża się w przekazywaniu środków finansowych i innej, konkretnej pomocy.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Alicja Szewczyk, przewodnicząca Polskiej Federacji Edukacji w Diabetologii

Najważniejsze dzisiaj
Puls Medycyny
Diabetologia / Cukrzyca: Jak pomóc pacjentowi w oswajaniu się z chorobą
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.