Co robić w przypadku ekspozycji zawodowej na zakazenie HBV, HCV, HIV

Monika Wysocka
opublikowano: 05-04-2005, 00:00

Po ekspozycji na zakażenie wirusem HBV, HCV lub HIV najważniejsza jest szybkość działania. Właściwe postępowanie, podjęte w ciągu pierwszych kilkunastu, kilkudziesięciu godzin, daje szansę uniknięcia rozwoju choroby.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Są trzy wirusy, przed którymi pracownicy służby zdrowia powinni się szczególnie zabezpieczać: wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz wirus HIV. Największą zakaźnością odznacza się wirus HBV - 30 proc. przypadków kontaktu z zainfekowaną krwią kończy się zakażeniem. Następny w kolejności jest wirus HCV - ok. 10 proc. zakażeń po ekspozycji. Najmniej zakaźny jest wirus HIV - ok. 0,5-1 proc. infekcji.
„Wynika to z ilości wirusów we krwi: poziom wiremii HBV jest liczony w milionach kopii, HCV - w setkach tysięcy, a wirusa HIV - w dziesiątkach/setkach tysięcy. To przekłada się na zakaźność. Wirus HIV jest wrażliwy na niekorzystne wpływy otoczenia i poziom wiremii nie jest bardzo wysoki. Za to wobec najbardziej zakaźnego wirusa HBV mamy najlepsze narzędzia ochrony - szczepionkę oraz specyficzną immunoglobulinę" - mówi dr Joanna Jabłońska z Wojewódzkiego Szpitala Zakaźnego w Warszawie.
Ekspozycja zawodowa to sytuacje narażenia na zakażenie wirusem (m.in. HBV, HCV, HIV) w czasie wykonywania pracy zawodowej, np. poprzez zakłucie się igłą zanieczyszczoną krwią czy skaleczenie podczas zabiegu operacyjnego u zakażonego pacjenta. Pierwszą czynnością, którą należy wykonać, jest umycie miejsca ekspozycji wodą z mydłem, a w przypadku śluzówek (np. oczy) - samą wodą albo solą fizjologiczną. Nie należy stosować tradycyjnych sposobów dezynfekcji, takich jak przemywanie ranki stężonym spirytusem czy jodyną. Nie wolno też wyciskać uszkodzonego miejsca.
Magiczne pierwsze godziny
Każdy pracownik służby zdrowia powinien być zabezpieczony przed zakażeniem wirusem „B" za pomocą szczepienia. „Jeśli szczepiliśmy się i po szczepieniu mamy stwierdzony odpowiedni poziom zabezpieczający przeciwciał anty-HBs, możemy być spokojni" - mówi dr J. Jabłońska. Ponieważ ok. 1-2 proc. szczepionych nie odpowiada na szczepienie pozytywnie, warto po upływie 4-6 tygodni od ostatniej dawki szczepienia (albo po dawce przypominającej) sprawdzić, czy uzyskano odporność po szczepieniu. „Odpowiedni poziom przeciwciał oznacza, że nawet jeśli przydarzy nam się zakłucie z krwią chorego pacjenta, możemy po prostu umyć ręce i zapomnieć o sprawie" - zapewnia specjalista od chorób zakaźnych.
Jeśli jednak z jakiegoś powodu osoba narażona nie została zaszczepiona, to po ekspozycji powinna rozpocząć serię szczepień, trwającą sześć miesięcy, i jednocześnie domięśniowo powinna otrzymać gamma-globulinę specyficzną (np. preparat Gamma anty-HBs 1000). Preparat jest dostępny w aptekach, zazwyczaj jednak na specjalne zamówienie.
Nie ma, niestety, specyficznej profilaktyki poekspozycyjnej dla wirusa HCV - nie udało się dotąd opracować szczepionki ani innego preparatu zabezpieczającego po zakłuciu. „Szansa na zakażenie nie jest duża, ok. 10 proc. Warto jednak sprawdzać przez okres 6 miesięcy co miesiąc od takiego zdarzenia aktywność aminotransferaz, a po trzech i sześciu miesiącach oznaczyć HCV RNA i przeciwciała anty-HCV, żeby się przekonać, czy nie ma zakażenia. Jeśli po okresie sześciu miesięcy nie ma obecności przeciwciał, wzrostu aminotransferaz ani obecności materiału genetycznego wirusa C, możemy być spokojni" - mówi dr J. Jabłońska.
Jeśli jednak dojdzie do zakażenia, warto rozpocząć terapię interferonem, gdyż skuteczność leczenia jest wtedy znacznie większa niż w przypadku zakażeń przewlekłych (bez leczenia tylko w 15 proc. przypadków dochodzi do eliminacji zakażenia). Leczenie jest też znacznie krótsze (3-4 miesiące, a nie rok) i może być prowadzone za pomocą interferonu w monoterapii, bez rybawiryny, a tym samym jest tańsze (miesięczna kuracja interferonem kosztuje od 1 tys. zł do 4 tys. zł - w zależności od dawkowania i preparatu).
W przypadku zakażenia wirusem HIV można zastosować leki antyretrowirusowe, które przyjmuje się przez okres czterech tygodni po ekspozycji. Najpowszechniej stosowanym preparatem jest Combivir, będący połączeniem lamiwudyny i zydowudyny (retrowiru). Czasem dołącza się dodatkowo jeszcze jeden lek.
„We wszystkich tych sytuacjach najważniejsze jest jak najwcześniejsze podjęcie leczenia, maksymalnie do 72 godzin" - podkreśla dr J. Jabłońska. Gdy minie kilkadziesiąt godzin od ekspozycji na zakażenie, skuteczność leczenia znacząco maleje.
Zgłoś się do poradni
W Warszawie pracownikom służby zdrowia leki wydawane są w dni robocze w Poradni Profilaktyczno-Leczniczej przy ul. Leszno 17, a wieczorem, w nocy lub w weekend - w Izbie Przyjęć Wojewódzkiego Szpitala Zakaźnego przy ul. Wolskiej 37a. Kontynuacja leczenia i konieczne badania przeprowadzane są następnie w poradni.
Warto też pamiętać, że każde takie zdarzenie, w którym doszło do ekspozycji na zakażenie, trzeba zgłosić przełożonemu, spisać protokół w obecności specjalisty od BHP i zbadać, czy już w chwili zdarzenia nie jest się zakażonym HBV, HCV lub HIV. Jeśli potem okaże się, że doszło do zakażenia, dokumenty te będą przydatne do starania się o odszkodowanie za wypadek w miejscu pracy lub rentę.
Dobrze jest też sprawdzić, czy mamy do czynienia z zakażonym pacjentem. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku pobrania próbki krwi na badanie w kierunku obecności wirusa HIV konieczna jest zgoda pacjenta. Jeżeli osoba stanowiąca potencjalne źródło zakażenia zostanie uznana za niezakażoną HIV, to osoba, u której doszło do ekspozycji, powinna przerwać rozpoczętą profilaktykę zakażenia.

Podstawowe zabezpieczenie
Najlepszym i najpowszechniejszym zabezpieczeniem są jednorazowe rękawiczki, zmieniane po obsłudze każdego pacjenta, czasem zakładane podwójnie. Dzięki osłonięciu ręki rękawiczką lateksową, przy zakłuciu igłą ze światłem ryzyko zakażenia zmniejsza się o ok. 50 proc. W niektórych sytuacjach można też stosować rękawiczki nieprzekłuwalne, z zatopioną metalową nitką (ich cena jednak sprawia, że są mało popularne).
W przypadku chirurgów czy stomatologów dodatkowym zabezpieczeniem są tzw. przyłbice, osłaniające oczy i usta.
Źródło: Krajowe Centrum ds. AIDS

Źródła zakażenia
o -Materiałem zakaźnym może być każdy materiał biologiczny zawierający patogen, w tym wirusa w ilości niezbędnej do zakażenia.
o -Krew i każda wydzielina zawierająca krew, nasienie, wydzielina z pochwy mogą być źródłem zakażenia wirusami HBV, HCV, HIV.
o -Niebezpieczny może być kontakt zakaźnego materiału ze śluzówkami lub uszkodzoną skórą. Przez skórę nieuszkodzoną nie dochodzi do zakażenia.
o -Mocz, kał, ślina, plwocina, wymiociny, wydzielina z nosa, pot i łzy nie zawierające krwi, nie są zakaźne. Kontakt z nimi nie wymaga profilaktyki poekspozycyjnej.
o -Najmniejsza objętość krwi, która może przenieść zakażenie, to: HBV: 0,00004 ml; HIV: 0,1 ml.
Źródło: Krajowe Centrum ds. AIDS


Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Monika Wysocka

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.