Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego mogą uratować życie

Artykuł sponsorowany. Autor: prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, Klinika Gastroenterologii Onkologicznej Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie; Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Onkologii Klinicznej CMKP Warszawa
opublikowano: 29-11-2018, 17:05

Regularnie wykonywana kolono­skopia u osób, które przekroczyły 50. rok życia, pomogłaby wykrywać raka jelita grubego na etapie, kiedy jest całkowicie wyleczalny. Niestety statystyki zgłaszalności pacjentów na kolonoskopię są dramatycznie niskie. Apeluję do lekarzy, szczególnie lekarzy POZ - promujmy profilaktykę zdrowotną wśród pacjentów, zachęcajmy do wykonywania badań przesiewowych. To one mogą uratować im życie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Rak jelita grubego stanowi poważny problem epidemiologiczny na całym świecie. Również w Polsce. Globalnie szacowana liczba nowych przypadków zachorowania na raka jelita grubego wynosi około 1 849 000 na rok, a liczba zgonów z tego powodu w tym samym czasie dotyczy 880 000 osób. To blisko 50 proc. wszystkich chorych. Szacunkowe dane na podstawie International Agency for Research on Cancer i World Health Organization mówią, że liczba nowych zachorowań na raka jelita grubego w roku 2018 w Polsce wynosi 24 507 przypadków, a liczba zgonów z tego powodu - 14 362. Liczby te pokazują, że nowotwór każdego dnia zabiera życie 40 osobom. Są to przerażające dane. Prognozy też nie są optymistyczne. Przewiduje się, że liczba zachorowań i zgonów będzie nadal rosła. 

Polip jelita grubego wykryty w trakcie kolonoskopii
Zobacz więcej

Polip jelita grubego wykryty w trakcie kolonoskopii iStock

Skąd tak wysoki współczynnik zachorowań? Wynika on przede wszystkim ze zmiany struktury społeczeństwa, w której coraz więcej odsetkowo jest ludzi w wieku starszym. Aktualna wiedza pozwala również stwierdzić, że wśród czynników odpowiedzialnych za powstawanie nowotworu (oprócz czynników gene­tycznych) wymienić można styl życia i czynniki środowiskowe. Przy większości nowotworów dokładne osza­cowanie wielkości tego wpływu jest trudne. Inaczej sytuacja wygląda przy raku jelita grubego. Tutaj czynniki ryzyka zachorowania są dobrze zdefiniowane i udoku­mentowane (patrz lista na końcu). Eliminując czynniki ryzyka zmniejszamy szansę rozwoju choroby.

Co jeszcze można zrobić, aby zapobiec rozwojowi raka jelita grubego?

Zaleconym sposobem i jedynym z udokumentowaną skutecznością w populacji jest prowadzenie badań przesiewowych tzw. zorganizowanych. Wynika to z faktu, że zorganizowane systemy zapewniają wysoką jakość każdego z wielu etapów procesu przesiewowe­go. W Polsce badania przesiewowe w profilaktyce raka jelita grubego zorganizowane są w postaci dwóch systemów: oportunistycznego i populacyjnego. W pierwszym z tych systemów osoby zainteresowane badaniem przesiewowym w wieku 50-65 lat (lub dodat­kowo od 40. roku życia, gdy występuje dodatni wywiad rodzinny wśród członków rodziny pierwszego stopnia) - mogą sami zgłosić się na kolonoskopię przesiewową w jednym ze 100 ośrodków. W drugim z systemów (populacyjnym) osoby w wieku 55-64 lat otrzymują zaproszenia listowne do wykonania kolonoskopii z zaproponowaną datą i godziną badania. Adresy i dane kontaktowe ośrodków realizujących badania przesiewowe w Polsce znajdują się na stronie www.pbp.org.pl.

Efekty wprowadzenia programów przesiewowych opartych na kolonoskopii przyniosły bardzo dobre rezultaty w niektórych krajach Europy Zachodniej, a także USA. Od wielu lat obserwuje się tam tendencję spadkową w umieralności na raka jelita grubego. Mniejszą liczbę zgonów przypisuje się w połowie właśnie rozpowszechnieniu i wprowadzeniu badań przesiewowych. W Polsce od 8 lat obserwujemy zahamowanie wzrostu umieralności, a nawet jej spadek. Sytuacja na pewno byłaby jeszcze lepsza, gdyby więcej osób korzystało z możliwości bezpłatnego badania. W programie populacyjnym, gdzie sposobem rekrutacji jest wysyłka zaproszeń, w ostatnich latach z badania skorzystało 17-20 proc. osób.

Jak zachęcić pacjentów do korzystania z bezpłatnej kolonoskopii?

Przyczyny tak niskiej frekwencji są różnorodne. Przede wszystkim jest to niedostateczna edukacja i wiedza ludzi, jak ważna jest kolonoskopia. W rozmowie z pa­cjentem należy podkreślać fakt, że celem badania jest przeciwdziałanie rakowi. U ponad połowy osób podda­wanych badaniom przesiewowym za pomocą kolonoskopii nie stwierdza się nieprawidłowości. Osoby te otrzymują swego rodzaju gwarancję, że w ciągu najbliższych 10-15 lat nie zachorują na raka jelita grubego i nie są wymagane żadne dodatkowe działania medyczne.

U osób, u których stwierdzi się polipy (a jest to blisko 30-50 proc. badanych) i zostaną one usunięte endoskopowo, można stwierdzić, że proces wzrostu został przerwany. U części z tych pacjentów oznacza to zatrzymanie procesu rozwoju raka jelita grubego. U jednego na 100-200 pacjentów wykrywa się raka. Należy jednak podkreślić, że aż 75 proc. stanowią nowo­twory w l i II stadium zaawansowania, czyli takie, które nie dały jeszcze przerzutów. Ich leczenie jest krótsze i daje lepsze efekty. Może ograniczyć się do usunięcia guza endoskopowo, bez konieczności interwencji chirurgicznej.

Wielu pacjentów rezygnuje z poddania się badaniu ze względu na wstyd. Podstawowym argumentem w tym względzie może być informacja, że badanie kolonoskopowe odbywa się z zachowaniem zasad intymności pacjenta. Pacjent otrzymuje odpowiednie, jednorazowe spodenki, z małą dziurką w części odpowiadającej odbytowi, co pozwala na zachowanie pełnego komfortu.

Mam nadzieję, że wskazówki te będą pomocne dla lekarzy pierwszego kontaktu do tego, aby zachęcić pacjentów do wykonywania badań profilaktycznych. Ich rola w promowaniu zachowań prozdrowotnych zarówno w aspekcie prewencji pierwotnej (styl życia), jak i w promowaniu oraz zachęcaniu do badań przesiewowych, jest ogromna. Dzięki ich zaangażo­waniu i pracy mamy szansę zapobiegać rozwojowi nowotworów i skutecznie leczyć te wykryte we wczesnym stadium.

Rak jelita grubego - czynniki ryzyka

W przypadku raka jelita grubego czynniki ryzyka zachorowania są dobrze zdefiniowane i udokumentowane. Należą do nich:

  • dieta uboga w warzywa, owoce, włókna roślinne;
  • dieta bogata w czerwone wino, produkty przetworzone, zawierające dużo konserwantów i dodatków chemicznych;
  • otyłość i nadwaga, rozpoznanie zespołu metabolicznego i jego elementów;
  • używki, szczególnie palenie papierosów i spożywanie nadmiernych ilości alkoholu.

Kampania realizowana w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, zadanie Promocja zdrowia i profilaktyka nowotworów, finansowana ze środków Ministerstwa Zdrowia.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Artykuł sponsorowany. Autor: prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, Klinika Gastroenterologii Onkologicznej Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie; Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Onkologii Klinicznej CMKP Warszawa

Najważniejsze dzisiaj
Puls Medycyny
Onkologia / Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego mogą uratować życie
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.