Antykoncepcja awaryjna – co powinien o niej wiedzieć personel medyczny?

Oprac. EG
opublikowano: 11-08-2020, 16:18

Kto może przepisać antykoncepcję awaryjną? Jakie są jej rodzaje? Co zaleca w tym zakresie Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników? Na te pytania we wspólnej publikacji udzielają odpowiedzi Federacja na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny oraz Lekarze Kobietom.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Od 2015 r. antykoncepcja awaryjna (pigułki ellaOne) była sprzedawana bez recepty osobom powyżej 15. roku życia (to w Polsce tzw. wiek przyzwolenia - zgodnie z art. 200 Kodeksu karnego karalne jest obcowanie płciowe z małoletnim poniżej lat 15) – decyzją ówczesnego ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza. Zmieniło się to w 2017 r., gdy resortem kierował związany z Prawem i Sprawiedliwością Konstanty Radziwiłł. Organizacje kobiece zwracały wówczas uwagę, że znacząco ograniczy to kobietom dostęp do środków antykoncepcyjnych – szczególnie przy nadal niskim poziomie edukacji seksualnej w szkołach i coraz częstszym powoływaniu się przez lekarzy na klauzulę sumienia i odmowę wystawiania recept na antykoncepcję awaryjną. Nawet wśród personelu medycznego wiedza o tej formie zapobiegania ciąży bywa niepełna.

Nie tylko ginekolog

Autorzy publikacji podkreślają, że nie ma ograniczeń do stosowania antykoncepcji awaryjnej w tabletkach wielokrotnie. W takich sytuacjach warto jednak wskazać pacjentce inne dostępne opcje w zakresie długo działających środków zapobiegających ciąży. 

Warto pamiętać, że uprawnienie do przepisania antykoncepcji awaryjnej ma każdy lekarz, a nie tylko ginekolog. W tym celu pacjentka może się więc równie dobrze zwrócić np. do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Otyłość nie jest przeciwwskazaniem do stosowania antykoncepcji awaryjnej, choć może obniżać jej skuteczność.

„Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem, do 16. roku życia o przepisaniu jakiegokolwiek środka antykoncepcji decyduje rodzic lub opiekun prawny po konsultacji z lekarzem. Między 16. a 18. rokiem życia wymagana jest podwójna zgoda – rodzica lub opiekuna prawnego oraz osoby zainteresowanej. Wskazania do stosowania antykoncepcji awaryjnej dla osób małoletnich nie różnią się niczym od tych dla osób dorosłych” – przypominają autorzy publikacji.

Co w sytuacji, gdy lekarz odmawia wystawienia recepty? Powinien ten fakt odnotować w dokumentacji medycznej, ponieważ każda taka decyzja nieuzasadniona medycznie daje kobiecie podstawę do złożenia skargi u rzecznika praw pacjenta. Częstą wątpliwością dotyczącą pigułek ellaOne jest ich rzekome wczesnoporonne działanie. Autorzy publikacji podkreślają jednak, że pigułki zapobiegają zapłodnieniu, nie może być więc mowy o wywoływaniu poronienia.

Autorzy podają dostępne w Polsce metody antykoncepcji awaryjnej:

Uliprystal / Octan uliprystalu (UPA) - ellaOne

Dawkowanie: 30 mg w tabletce

Octan uliprystalu to syntetyczny modulator receptora progesteronowego. Antykoncepcja w przypadkach nagłych do stosowania w ciągu 120 godzin (5 dni) od stosunku płciowego bez zabezpieczenia lub w przypadku, gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła. Można stosować u kobiet w wieku rozrodczym, w tym u osób poniżej 18. roku życia. Należy przyjąć jedną tabletkę doustnie, niezależnie od posiłku. Skuteczność tej metody jest oceniana na 97,9- 99,1 proc. (Wskaźnik Pearla: 0,9-2,1). Możliwe efekty uboczne to najczęściej nudności, wymioty. Jeśli w ciągu 3 godziny po przyjęciu preparatu wystąpią wymioty, należy przyjąć kolejną tabletkę.

Lewonorgestrel (LNG) - Escapelle

Charakterystyka: 1,5 mg w tabletce

Antykoncepcja w przypadkach nagłych do stosowania w ciągu 72 godzin (3 dni) od stosunku płciowego bez zabezpieczenia lub w przypadku, gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła. Należy przyjąć 1 tabletkę doustnie, jak najszybciej po stosunku, najlepiej do 12 godzi, nie później niż 72 godziny. Jej skuteczność jest oceniana na 97,9- 99,1 proc. (wskaźnik Pearla: 0,9-2,1). Możliwe efekty uboczne to ajczęściej nudności i wymioty. Jeśli w ciągu 3 h po przyjęciu preparatu wystąpią wymioty, należy przyjąć kolejną tabletkę.

Wkładka domaciczna z miedzią (Cu-IUD)

Jedyna niehormonalna forma antykoncepcji awaryjnej. Podstawowym mechanizmem działania wkładki miedzianej jest hamujący wpływ jonów miedzi na plemniki, który zapobiega zapłodnieniu. Po umieszczeniu w macicy w przypadku sytuacji awaryjnej, wkładka miedziana może pozostać w macicy, aby zapewnić wysoce skuteczną antykoncepcję na co najmniej 10 lat. Kobiety dorastające i młode dorosłe kobiety są odpowiednimi kandydatkami do wkładki wewnątrzmacicznej, nawet jeśli nigdy nie były w ciąży. Stosowanie miedzianej wkładki wewnątrzmacicznej (Cu-IUD) do antykoncepcji awaryjnej (E-IUD) jest bardzo skuteczne w zapobieganiu ciąży. W tym celu wkładkę można włożyć w ciągu pięciu dni od odbycia stosunku bez zabezpieczenia. Jednakże, gdy można oszacować czas owulacji, wkładkę Cu-IUD można włożyć później niż pięć dni po stosunku, jeśli to konieczne, o ile wstawienie nie nastąpi później niż pięć dni po owulacji. Skuteczność jest szacowana na 99,91 proc. (Wskaźnik Pearla - 0,09) 2 Istnieje bardzo niewiele przeciwwskazań do stosowania miedzianej wkładki do EC (obecna ciąża, choroba zapalna miednicy, alergia na miedź lub wady macicy). Ryzyko infekcji, wydalenia lub perforacji związane z zakładaniem wkładki miedzianej lub ciągłym stosowaniem jest również niskie. Konieczne są badania mające na celu ocenę skuteczności hormonalnych wkładek wewnątrzmacicznych; jednak ich stosowanie do EC nie jest obecnie zalecane. Metody nie należy stosować u kobiet w czasie ciąży. Dodatkowo należy pamiętać, że ta niehormonalna metoda nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Źródło: „Antykoncepcja awaryjna. Broszura dla personelu medycznego” (autorki: lek. Michalina Drejza, lek. Natasza Blek, Ada Frankowska, Małgorzata Gawlik, Alicja Olejnik, Liliana Religa)

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Oprac. EG

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.