Adrenalina niezbędna w szkolnych apteczkach

Katarzyna Matusewicz
opublikowano: 20-09-2018, 10:24

Polskie Towarzystwo Alergologiczne prowadzi akcję, która ma na celu wyposażenie apteczek szkolnych w adrenalinę oraz przeprowadzenie szkoleń dla personelu szkolnego w zakresie postępowania z dzieckiem zagrożonym anafilaksją.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Wstrząs anafilaktyczny jest ciężką, ogólnoustrojową reakcją organizmu, występującą zwykle po kontakcie z alergenem. To konsekwencja zaburzonej regulacji immunologicznej, stanowiąca zagrożenie dla życia. Dlatego wymaga podjęcia natychmiastowego leczenia.

Objawy anafilaksji, w zależności od przyczyny, występują po kilku minutach, a nawet kilku godzinach po kontakcie z substancją uczulającą. W przypadku gdy alergen dostaje się bezpośrednio do krwiobiegu, reakcja następuje zwykle bardzo szybko, natomiast po spożyciu uczulających pokarmów czy zażyciu leków wstrząs może pojawić się nawet po 6-8 godzinach.

Objawy anafilaksji obejmują najczęściej:

  • skórę i błony śluzowe (ok. 90 proc.),
  • płuca i drogi oddechowe (60-70 proc.),
  • układ pokarmowy (40-50 proc.),
  • serce i naczynia krwionośne (40-50 proc.),
  • rzadziej ośrodkowy układ nerwowy oraz narządy moczowo-płciowe.

Do najczęstszych objawów należą:

  • obrzęk naczynioruchowy,
  • uogólniona pokrzywka,
  • świąd i zaczerwienienie skóry,
  • obrzęk ust i powiek,
  • wodnista wydzielina z nosa,
  • tachypnoe,
  • skrócony i świszczący oddech.
  • Występują też:
  • zaburzenia połykania,
  • skurczowy ból brzucha,
  • wymioty,
  • biegunka,
  • tachykardia,
  • spadek ciśnienia tętniczego krwi,
  • niepokój,
  • lęk,
  • utrata przytomności.

Jad owadów, pokarmy i leki

Przyczyny anafilaksji bywają różne, w zależności m.in. od długości i szerokości geograficznej. „W Polsce ciężkie reakcje anafilaktyczne występują najczęściej w związku z uczuleniem na jad owadów błonkoskrzydłych, głównie os i pszczół – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Marek Kowalski, kierownik Kliniki Immunologii, Reumatologii i Alergii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. – Kolejne grupy alergenów, mogące doprowadzić do wstrząsu anafilaktycznego, to pokarmy i leki. Jeżeli chodzi o pokarmy, to dorosłych najczęściej uczulają orzechy, ryby i owoce morza, a spośród leków – antybiotyki, aspiryna oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)”.

Wśród czynników sprzyjających rozwojowi anafilaksji najczęściej wymienia się:

  • spożywanie alkoholu,
  • stosowanie niektórych farmaceutyków (NLPZ, inhibitory pompy protonowej, beta-adrenolityki czy inhibitory konwertazy angiotensyny – ACEI),
  • wysiłek fizyczny.

„Istnieje grupa pacjentów, u których reakcja anafilaktyczna występuje po spożyciu pewnych pokarmów tylko w połączeniu ze wzmożoną aktywnością fizyczną – mówimy wtedy o anafilaksji powysiłkowej” – stwierdza profesor.

Sprzyjające czynniki wywołujące anafilaksję

Bardziej narażone na wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego są kobiety, zwłaszcza w trakcie menstruacji. Ostatnie badania potwierdzają wpływ estrogenów na rozwój anafilaksji oraz innych chorób alergicznych (np. astmy).

Istnieje również wiele chorób, które często współwystępują z anafilaksją, m.in.:

  • ostre infekcje (bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze),
  • atopia,
  • zwłaszcza astma oskrzelowa,
  • obturacyjne choroby płuc,
  • choroby sercowo-naczyniowe,
  • mastocytoza,
  • choroby psychiczne,
  • zaburzenia metabolizmu histaminy, polegające na zmniejszeniu aktywności enzymu rozkładającego ten związek.

Nie zawsze wiadomo, co uczula

W każdym przypadku anafilaksji niezbędne jest zebranie dokładnego wywiadu i wykonanie precyzyjnej diagnostyki. Nie zawsze jednak można jednoznacznie stwierdzić, co jest przyczyną wstrząsu anafilaktycznego. Mówimy wówczas o anafilaksji idiopatycznej, która może dotyczyć od kilkunastu do nawet 50 proc. przypadków (w zależności od źródeł).

W takiej sytuacji rozpoznanie opiera się na wykluczeniu znanych czynników sprawczych oraz diagnostyce różnicowej. Anafilaksja idiopatyczna często wiąże się z uczuleniem na tzw. ukryte alergeny. Należą do nich m.in. barwniki, konserwanty, aspartam, lateks, wielocukier alfa-gal, probiotyki.

Zapobieganie anafilaksji – coraz skuteczniejsze odczulanie

W ramach prewencji anafilaksji zaleca się przede wszystkim unikanie alergenów, które w przeszłości ją wywołały. W niektórych przypadkach można również zastosować odczulanie, czyli stopniowe podawanie coraz większych dawek alergenu, co w konsekwencji zmienia niekorzystną odpowiedź immunologiczną organizmu, a nawet całkowicie ją eliminuje. Najczęściej stosuje się odczulanie na jad owadów błonkoskrzydłych, głównie pszczół, os, szerszeni oraz niektórych mrówek.

„W ponad 90 proc. przypadków prawidłowo zastosowana immunoterapia zapobiega wystąpieniu kolejnego wstrząsu anafilaktycznego po ukąszeniu owadów – uważa prof. Kowalski. – Wciąż nie mamy jednak tak skutecznych szczepionek odczulających na leki czy pokarmy, chociaż i w tym obszarze coraz więcej się zmienia”.

Niedawno zakończyły się dwa badania kliniczne, w których brali udział naukowcy z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Międzynarodowy projekt badawczy dotyczył pierwszej na świecie szczepionki dla pacjentów z alergią na mięso ryb. Nie jest to częste uczulenie, ale już śladowa ilość tego alergenu może wywołać silną reakcję anafilaktyczną. Po odczulaniu u znacznej części pacjentów zaobserwowano widoczną poprawę lub podniesienie progu tolerancji.

Drugie badanie dotyczyło nowatorskiej odczulającej immunoterapii naskórkowej u pacjentów z alergią na orzeszki ziemne. Została ona opracowana przez francuskich naukowców, a wyniki międzynarodowych badań klinicznych, które są bardzo obiecujące, opisano w „Journal of the American Medical Association” w grudniu 2017 roku.

Adrenalina lekiem pierwszego wyboru w anafilaksji

Podstawową metodą leczenia w przypadku anafilaksji jest podanie domięśniowo adrenaliny (epinefryny). Jest to jedyny lek, który może zapobiec rozwojowi ciężkiej anafilaksji.

„Każdemu pacjentowi, który ma w wywiadzie wstrząs anafilaktyczny, lekarz alergolog ma obowiązek wypisania recepty na autostrzykawkę czy ampułkostrzykawkę z adrenaliną oraz przeszkolić ze sposobu jej zastosowania. Chory powinien mieć lek zawsze przy sobie. Pozwoli mu to szybko odpowiedzieć na pojawiającą się reakcję uczuleniową i w ten sposób zredukować jej nasilenie, a tym samym często uratować życie – tłumaczy profesor. – Polskie Towarzystwo Alergologiczne prowadzi obecnie akcję, która ma na celu wyposażenie apteczek szkolnych w adrenalinę oraz przeprowadzenie szkoleń dla personelu szkolnego w zakresie postępowania z dzieckiem zagrożonym anafilaksją”.

Innymi lekami stosowanymi w leczeniu anafilaksji są:

  • glikokortykosteroidy,
  • preparaty przeciwhistaminowe
  • oraz leki biologiczne (np. omalizumab).

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Katarzyna Matusewicz

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.