Lekarzu, czy grozi ci wypalenie zawodowe?

Patrycja Szeląg-Jarosz

Masz dużą motywację do pracy i idealistyczne wyobrażenie relacji z pacjentami? Grozi ci szybsze i intensywniej odczuwalne wypalenie zawodowe. Im większy masz dystans do sfery zawodowej oraz swoich sukcesów i porażek, tym dłużej i skuteczniej jesteś w stanie wykonywać swoje zadania. Co to jest wypalenie zawodowe, komu grozi i jak sobie z nim radzić - mówi Patrycja Szeląg-Jarosz, psycholog z Centrum Rozwoju Osobistego i Usług Psychologicznych Busola.

Wypalenie zawodowe to hasło, które od jakiegoś czasu jest nadużywane.To stan, któremu ulegają osoby wykonujące zawody o charakterze pomocowym. Z czasem mianem wypalenia nazywane zaczęły być trudności z motywacją, zmaganie się ze stresem doświadczanym w pracy, utrata chęci kontynuowania kariery zawodowej w dotychczasowej formie itp. 

Czym jest wypalenie zawodowe?

Powołując się na E. Aronsona jest to zjawisko definiowane, jako stan wyczerpania duchowego, emocjonalnego oraz cielesnego, który początkowo objawia się w bardzo subtelny, niemal nie zauważalny sposób, po to by w fazie kulminacyjnej przybrać na sile skutecznie zaburzając możliwość komfortowego realizowania się zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym. Jest wynikiem długotrwałego obciążania zbyt intensywną, wielopłaszczyznową pracą na rzecz innych ludzi. Przez wiele lat kluczowym w diagnozie wypalenia zawodowego był czynnik pracy polegającej na pomaganiu, dlatego też tak duże ryzyko wystąpienia wypalenia zawodowego wiąże się ze wszystkimi zawodami medycznymi. Trudne do zniesienia poczucie, że nie jest się w stanie pomóc i że dotarło się już do granic swoich sił i możliwości, to objawy, które nie pozostawiają złudzeń, z czym mamy do czynienia.

To, w jakim stopniu i czy w ogóle pracownik medyczny doświadczy wypalenia zależy od czynników takich jak:

  • warunki pracy, 
  • wymagania pracodawcy, 
  • wymagania wobec samego siebie, 
  • relacji w zespole, 
  • możliwości regularnego odreagowania napięć związanych z kontaktami z pacjentami, 
  • indywidualnych predyspozycji, 
  • motywacji, jaka przyświeca decyzji o zawodzie pomocowym. 

Paradoksalnie zauważono, że osoby, które rozpoczynają swoją pracę z bardzo wysokim poziomem motywacji, mające zbyt wysokie czy idealistyczne wyobrażenie relacji z pacjentami, szybciej i intensywniej odczuwają objawy wypalenia. Zaś im większy dystans do sfery zawodowej oraz swoich sukcesów i porażek przejawia "pomagacz", tym dłużej i skuteczniej jest w stanie wykonywać skutecznie swoje zadania. Dlatego też mieszanka poczucia braku efektywności pracy, nadmiernego stresu w środowisku zawodowym oraz brak umiejętności znoszenia lub radzenia sobie z konsekwencjami dyskomfortu wynikającego z ciągłego udzielania pomocy, to nieuchronna droga do wypalenia zawodowego.

Zachowanie równowagi między poczuciem zawodowej misji a beznamiętnej obsługi pacjenta to ciągła ekwilibrystyka, jednak możliwości, jakie daje współczesna wiedza o zachowaniu balansu miedzy życiem zawodowym i prywatnym daje szansę na skuteczną profilaktykę wypalenia zawodowego.

Dbając zarówno o interes własny jak i pacjenta warto przyjrzeć się sobie i swoim indywidualnym cechom. Zwykle osoby, które przejawiają wysoką reaktywność oraz silną motywację do pracy, to te, które szybciej zauważają u siebie negatywne skutki tego zjawiska. Zwiększoną czujność powinny również zachować osoby mające duże poczucie własnej sprawczości oraz te o skłonności do perfekcjonizmu. Rozpoznanie zestawu tych cech powinno skłonić do szczególnego zadbania o siebie.

Pracownicy medyczni narażeni na wypalenie zawodowe?

Odpowiedź nasuwa się niemal automatycznie. Nieustający kontakt z osobami potrzebującymi pomocy, towarzyszenie im w cierpieniu, konieczność okazywania troski i zainteresowania w połączeniu z ogromnym stresem związanym z decyzjami medycznymi i ich ewentualnymi konsekwencjami to niemal pewna droga do wypalenia zawodowego. Przekonanie, że nie tylko od stopnia znajomości medycyny, ale i od zaangażowania i umiejętności społecznych zależeć będzie dobro pacjenta stanowi dodatkowe utrudnienie w wykonywaniu codziennych obowiązków.

Utrata dystansu wobec problemów pacjentów oraz nadmierne zaangażowanie emocjonalne w ich sprawy, zaburza właściwy obraz roli zespołu medycznego prowadząc do zachwiania stabilności i utraty gotowości i energii do pracy.

Kiedy zachować szczególną ostrożność?

  • Masz tendencję do nadmiernego racjonalizowania i poczucia odpowiedzialności, stawiania sobie zbyt wysokich wymagań oraz perfekcjonizmu,
  • Masz poczucie, że zaniedbujesz swój rozwój osobisty i zawodowy, niewystarczająco dużo uwagi poświęcasz swojemu zdrowiu, kondycji fizycznej i psychicznej,
  •  Zbyt często naginasz w pracy swój system wartości lub masz trudność w odmaiwaniu,
  • Nie zachowujesz równowagi na płaszczyźnie życie prywatne-życie zawodowe,  bagatelizujesz konieczność regeneracji sił oraz zaniedbujesz grupę wparcia w postaci rodziny czy przyjaciół.

Co powinno wzbudzić zaniepokojenie i zachęcić do podjęcia działań przeciwko wypaleniu zawodowemu:

  • Drastyczny spadek motywacji do kontynuowania pracy,
  • Nadmierna drażliwość, epizody nadmiarowej złości zarówno w sytuacjach zawodowych jak i prywatnych,
  • Objawy psychosomatyczne np. sztywność karku, kłopoty gastryczne, skórne, bóle głowy, osłabienie odporności itp.,
  • Tendencje do zachowań ucieczkowych, nadmiarowa prokrastynacja, unikanie wszystkich aspektów związanych z obowiązkami zawodowymi,
  • Negatywny stosunek do pacjentów oraz kolegów z pracy,
  • Obniżenie nastroju, poczucie osamotnienia, problemy ze snem itp.

Powyższe objawy na pewnym etapie rozwoju zawodowego mogą się pojawić w konkretnej sytuacji, jednak jeżeli symptomy utrzymują się niezależnie od okoliczności zachęcam do podjęcia kroków umożliwiających zniwelowanie negatywnych odczuć.

Wypalenie zawodowe: co można zrobić?

Czy bycie częścią systemu ochrony zdrowia jest równoznaczne ze skazaniem  na wypalenie zawodowe? Czy praca  w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, obcowanie z ludzkim cierpieniem i tragediami - wcześniej czy później sprawi, że nie będziesz mógł komfortowo funkcjonować w życiu zawodowym i prywatnym? Otóż mimo tak wielu obciążeń wynikających z pracy medycznej można zaradzić, zatrzymać lub cofnąć proces wypalenia zawodowego.

Zwykle na etapie profilaktyki wystarczy stosować się do kilku zasad:

  • Zadbanie o równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. Chronienie domowników przed napięciami przynoszonymi z pracy nie tylko zwiększy ich komfort ale przede wszystkim pozwoli samemu lekarzowi wypracować nawyk zostawiania pracy przed progiem domu.
  • Regeneracja równie ważna jak praca. Często ograniczanie nieobecności w pracy wiąże się z premią, uznaniem szefa i zespołu lub zminimalizowaniem zagrożenia zwolnieniem. Jednak zaniedbywanie odpoczynku prędzej czy później i tak przełoży się na jakość pracy co nie umknie uwadze przełożonych. Dlatego też analizując bilans pracy i odpoczynku warto zadbać o możliwość naładowania baterii. Mimo częstego deficytu czasu należy zadbać o to, aby każdego dnia znalazła się chwilę dla siebie. Może to być książka, ulubiony wysiłek fizyczny, relaksująca kąpiel czy rozmowa z życzliwą osobą, ważne aby spośród wielu możliwości odnaleźć tą która przynosi najlepsze efekty w minimalizowaniu codziennych napięć.
  •  Stawianie granic to trudna umiejętność ale niezbędna kiedy praca wymaga udzielania pomocy. Asertywność wobec pacjentów, innych pracowników czy wreszcie przełożonych jest ogromnie istotna w profilaktyce wypalenia. Często pomagacze błądzą między uległością dyktowaną współczuciem a agresją wynikającą z bezsilności, dlatego tak ważne jest pielęgnowanie w sobie szacunku do granic zarówno tych własnych jak i cudzych.
  •  Codzienne rytuały pomagające zachować sprawność fizyczną to kolejny z leków na wypalenie. Zwykle wystarczy zadbać o dobry sen, dostarczyć organizmowi regularnych i wartościowych posiłków oraz dostarczyć rekreacyjnej porcji systematycznego ruchu, aby trudności i stresy dnia codziennego były łatwiejsze do zniesienia. To ciekawe, że tyle uwagi zwykle poświęca się "serwisowaniu" samochodu czy wszelkiego sprzętu, zapominając zupełnie o serwisowaniu podstawowego narzędzia pracy lekarza czy pielęgniarki, czyli organizmu. Owszem w zaganianej codzienności trzymanie się regularności posiłków, snu czy ruchu nie jest łatwym wyzwaniem, ale medyczne zawody generalnie nie mają zbyt wiele wspólnego ze słowem "łatwe". Dlatego skoro udało się zdobyć i wykonywać zawód lekarza czy pielęgniarki, powinno też się udać wprowadzić kilka codziennych rytuałów. 

Kiedy mimo starań objawy wypalenia zaczynają doskwierać w codziennym życiu coraz ważniejszy okazuje się być wgląd w siebie. Wytrenowanie umiejętności autodiagnozy, wyłapywania symptomów wypalenia, kiedy jeszcze są na poziomie pozwalającym na poradzenie sobie z nimi we własnym zakresie. Warto przyjrzeć się swoim wartościom, przekonaniom na temat pracy i roli zawodowej, pomyśleć o wprowadzeniu kilku zmian w ważnych sferach życia. Analiza zasobów i ograniczeń jest niezwykle przydatna w walce z wypaleniem zawodowym - można próbować zrobić to samodzielnie - jednak, kiedy okaże się to zbyt trudne lub nie przyniesie oczekiwanych efektów warto skorzystać ze wsparcia profesjonalisty. Rozmowa z psychologiem czy coachem, jako "serwisantem narzędzia pracy", stanowi skuteczne wsparcie dla lekarza, który przez wiele godzin swojej pracy brał na barki cierpienie, żal i złość swoich pacjentów.  Taka konsultacja może pomóc nabrać dystansu, wesprzeć rozwój umiejętności podnoszących skuteczność znoszenia codziennych trudności czy wreszcie pogłębić wgląd w siebie i sytuację.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze

Polecamy

Newsletter

Zapisz się do bezpłatnego newslettera Pulsu Medycyny.
Podaj swój email.


Blogi »

Lew Starowicz

Lew Starowicz

Co pana podnieca?

Kalendarium

« » styczeń 2017
PnWtŚrCzPtSbN
26 27 28 29 30 31 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5
Studenci Medycyny i Farmacji