Ile wolno pracować lekarzowi bez odpoczynku?

Trybunał Europejski w Luksemburgu uznał, że dyżury medyczne nie mogą pozbawiać lekarzy prawa do odpoczynku dobowego. Choć sprawa dotyczyła Grecji, argumentacja trybunału każe zastanowić się nad przepisami obowiązującymi w Polsce. Nie wyznaczają one bowiem żadnego limitu czasu pracy dla lekarza na dyżurze, a przyjęta praktyka opiera się na komunikacie Ministerstwa Zdrowia.

Lekarze greccy poskarżyli się Komisji Europejskiej, że są zmuszeni pracować od 60 do 90 godzin tygodniowo, jak również 32 godziny bez przerwy. Komisja wniosła skargę przeciwko Grecji, że uchybia ona zobowiązaniom nałożonym przez unijne prawo. Dyrektywa o czasie pracy nakazuje bowiem, by pracownik nie był zmuszony pracować więcej niż przeciętnie 48 godzin na tydzień, łącznie z godzinami nadliczbowymi. Zobowiązuje ponadto państwa członkowskie do zagwarantowania pracownikom minimalnego odpoczynku w wymiarze 11 godzin na dobę. W obu przypadkach przewidywane są odstępstwa. Przedłużanie pracy ponad 48 godzin w tygodniu jest dopuszczalne za zgodą pracownika (klauzula opt-out), natomiast odstępstwa od normy odpoczynku dobowego wymagają zapewnienia równoważnych okresów odpoczynku wyrównawczego.

Przekroczenie 
tygodniowego limitu

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uwzględnił skargę Komisji i orzekł, że Grecja uchybiła dyrektywie, nie stosując tygodniowego limitu czasu pracy. Przepisy greckie zezwalają bowiem na wyznaczanie lekarzom od 4 do 7 dyżurów miesięcznie, które trwają do 24 godzin łącznie z normalnym czasem pracy albo 24 godziny w dni wolne. Dodając czas dyżurów do normalnego czasu pracy, który wynosi 35 godzin na tydzień, Komisja wyliczyła przeciętną od 53 do 64 godzin pracy tygodniowo. 

Grecja broniła się, że miesięczna liczba dyżurów nie jest wymaganym minimum, lecz stanowi pułap maksymalny. Ponadto lekarze zatrudniani są w wymiarze przekraczającym 48 godzin tygodniowo wyłącznie za ich zgodą. Odwołanie do klauzuli opt-out, która nie została wyraźnie zapisana w przepisach, nie pomogło Grecji. 

Pod tym względem polskie przepisy wydają się bez zarzutu. Zobowiązanie lekarza do pracy ponad 48 godzin na tydzień wymaga wyrażenia przez niego dobrowolnej zgody na piśmie. Może być ona cofnięta z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia, a pracownik odmawiający zgody, nie może być dyskryminowany. Nadzór nad wydłużonym czasem pracy sprawuje inspekcja pracy, która może zakazać albo ograniczyć stosowanie klauzul opt-out.

Przerwa bezpośrednio po pracy

Drugim uchybieniem było niezapewnienie odpoczynku dobowego ani wyrównawczego natychmiast po zakończeniu pracy. Odpowiedni przepis grecki stanowi, iż po każdym dyżurze przysługuje lekarzowi 24-godzinny odpoczynek do odebrania w dniu roboczym w okresie nie dłuższym niż tydzień od zakończenia dyżuru. 

Trybunał potwierdził, że państwa członkowskie mogą skorzystać z odstępstw od reguły, jaką jest zapewnienie 11 godzin odpoczynku w każdej dobie. Podkreślił jednak, że nie mogą tracić z oczu zasadniczego celu, jakim jest ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników. Cel ten wymaga, by równoważne okresy wyrównawczego odpoczynku następowały bezpośrednio po pracy. Nagromadzenie kolejnych okresów pracy powoduje narastanie zmęczenia z przepracowania, które zwiększa ryzyko wypadku, czy wyrządzenia szkody. 

Zdaniem trybunału, skrócenie odpoczynku dobowego ze względu na konieczność pełnienia dyżurów medycznych w szpitalu powinno być równoważone okresami odpoczynku wyrównawczego. Powinny one składać się z tylu godzin, o jakie skrócona została norma 11 godzin, oraz — co istotne — następować zanim pracownik podejmie pracę w kolejnym okresie. W przypadku dyżuru całodobowego oznaczałoby to konieczność udzielenia 11 godzin odpoczynku bezpośrednio po jego zakończeniu, w przypadku dyżuru 23-godzinnego — 10 godzin itd. Odroczenie możliwości odebrania odpoczynku nie spełnia warunków odstępstwa od normy, narusza więc dyrektywę.

Komunikat nie daje 
pewności prawnej

Rząd grecki próbował obronić swoje racje, powołując się m.in. na okólnik wyjaśniający obowiązujące przepisy. Trybunał skwitował to krótko: zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dyrektywa unijna winna być implementowana do prawa krajowego w sposób, który w pełni odpowiada wymogowi pewności prawnej. W konsekwencji wymaga wydania przepisów krajowych o charakterze wiążącym. 

Takiego charakteru nie mają, jak wiadomo, komunikaty, stanowiska i tym podobne urzędowe wypowiedzi na temat obowiązującego prawa. Tymczasem w Polsce praktyka stosowania odpoczynku po dyżurze opiera się na komunikacie Ministerstwa Zdrowia z 2008 r. Stwierdza się w nim, że łączny czas pracy, obejmujący czas dyżuru, nie będzie mógł wykraczać poza dobę pracowniczą, a więc nie będzie mógł być dłuższy niż 24 godziny. Takiego sformułowania nie ma w obowiązujących przepisach. Stanowią one jedynie, że pracownikowi w każdej dobie przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin odpoczynku oraz że odpoczynek ten powinien zostać udzielony bezpośrednio po dyżurze. Nie precyzują jednak, ile może maksymalnie trwać dyżur medyczny ani praca łącznie z dyżurem.

PODSTAWA PRAWNA

1. wyrok Trybunału (dziewiąta izba) z 23 grudnia 2015 r. — Komisja Europejska/Republika Grecka, sprawa C-180/14 (http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=pl&td=ALL&num=C-180/14);

2. art. 3, 6 i 17 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/ ?qid=1456313244036&uri=CELEX:32003L0088); 

3. art. 96 i 97 ust. 1 i 2 ustawy o działalności leczniczej;

4. komunikat Ministerstwa Zdrowia w sprawie czasu trwania dyżuru medycznego po 1 stycznia 2008 r. (http://www2.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=b3&ms=274&ml=pl&mi=274&mx=0&mt=&my=398&ma=09782).

 

 

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze

Polecamy

Newsletter

Zapisz się do bezpłatnego newslettera Pulsu Medycyny.
Podaj swój email.


Blogi »

Lew Starowicz

Lew Starowicz

Seksowne profesje

Kalendarium

« » maj 2017
PnWtŚrCzPtSbN
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
Studenci Medycyny i Farmacji