Zespół przewlekłego zmęczenia

Karolina Stępień, Lublin

Osoby stale zmęczone postrzegane są często jako hipochondrycy i neurastenicy. Jest to jednak objaw, którego nie powinno się lekceważyć, gdyż może się za nim kryć tzw. zespół przewlekłego zmęczenia.

Ciężkie, niewyjaśnione zmęczenie, trwające ponad 6 miesięcy, o czasowo określonym początku może oznaczać zespół przewlekłego zmęczenia (chronic fatique syndrome - CFS). Nie jest on związany z przymusowym leżeniem w łóżku, długotrwałym wysiłkiem, ale także nie ustępuje po odpoczynku i upośledza czynności życiowe. Oszacowano (BMJ, 2002, 324: 124-125), że ogranicza aktywność ruchową człowieka o ponad 50 proc.
W badaniach prowadzonych w Wielkiej Brytanii oceniono, że CFS występuje u jednej osoby na 1000 w całym społeczeństwie. Zmęczenie towarzyszy wielu chorobom somatycznym i niektórym zaburzeniom psychicznym. Objawy niewytłumaczalnego zmęczenia mogą pojawiać się także u osób młodych, w pełni zdrowych; najczęściej występują w grupie wiekowej 20-40 lat, częściej u kobiet.

Nadmiar kwasu mlekowego

Pierwsze przypuszczenia diagnostyczne wskazywały, że u niektórych osób zespół przewlekłego zmęczenia rozwinął się po przebytym zakażeniu wirusowym. Najbardziej prawdopodobna hipoteza mówi o czynniku zakaźnym, który powoduje zaburzenia immunologiczne. Dlatego CFS zaczęto zaliczać do schorzeń autoimmunologicznych.
W dotychczasowych badaniach stwierdzano CFS u chorych, u których wykonano biopsję mięśni. U 20 proc. wykryto obecność RNA enterowirusa (J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry, 2003). Jednocześnie obserwowano u tych pacjentów zaburzenia metabolizmu kwasu mlekowego w mięśniach. "Stwierdzone zwiększenie stężenia kwasu mlekowego po wysiłku fizycznym powoduje uczucie zmęczenia i znużenia mięśni. Zatem zmiany metabolizmu tkanki mięśniowej związane z zakażeniem wirusowym są obecnie najbardziej atrakcyjną koncepcją wyjaśnienia tego schorzenia" - wyjaśnia dr n. med. Halina Klepacka z Oddziału Kardiologii Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. S. Wyszyńskiego w Lublinie.
Objawy są dość zróżnicowane, ale nieswoiste dla tej jednostki chorobowej. Najczęściej występują stany podgorączkowe, przewlekłe zapalenie zatok, stany alergiczne, takie jak pokrzywka lub utrzymujący się alergiczny nieżyt nosa, bóle w klatce piersiowej, nocne poty, kołatania serca i zmiany masy ciała. Mogą pojawiać się bóle stawów, ale bez obrzęku i zaczerwienienia oraz zaburzenia miesiączkowania i termoregulacji. Osoby z CFS często skarżą się także na objawy zespołu jelita drażliwego. Są nadwrażliwi na alkohol, niektóre konwencjonalne leki i zanieczyszczenie środowiska. W okresie poprzedzającym wystąpienie choroby cierpią z powodu alergii i częstych infekcji.
W wielu przypadkach odnotowano obniżenie stężenia kortyzolu w osoczu i moczu chorych na CFS (J. Clin. Endocrinol. Metab. 1991, 73: 1224-34). Po stwierdzeniu u chorych nieprawidłowej reakcji wydzielania kortykotropiny, po podaniu hormonu kortykotropowego uwalniającego kortykotropinę, zaczęto leczyć tych pacjentów hydrokortyzonem, co niekiedy przynosiło korzystne efekty terapeutyczne.

Diagnoza różnicowa

W rozpoznaniu należy wykluczyć inne schorzenia, które mogą mieć podobne objawy do CFS: choroby endokrynne, np. niedoczynność tarczycy, choroby nowotworowe, immunologiczne, choroby infekcyjne, zakażenie wirusem HIV, choroby nerwowo-mięśniowe oraz niektóre choroby psychiczne.
"Rozpoznanie w dużej mierze opiera się na wnikliwym wywiadzie, na starannie przeprowadzonym badaniu fizykalnym, bo przecież trudno każdemu pacjentowi wykonywać biopsję mięśni" - wyjaśnia specjalista kardiolog.
Psychiatrzy amerykańscy zalecają w różnicowaniu brać pod uwagę depresję. Pacjent z depresją, namówiony do wysiłku fizycznego, nie odczuwa zmęczenia. Z kolei pacjenci z CFS, w przeciwieństwie do chorych z depresją, nie wykazują braku motywacji, nie mają poczucia winy, prawidłowo reagują na bodźce emocjonalne.
Zespołowi przewlekłego zmęczenia mogą towarzyszyć zaburzenia immunologiczne, np. zespół niskiego stężenia immunoglobuliny E, nieprawidłowa funkcja limfocytów T, a także wzrost aktywności cytokin zapalnych, zwłaszcza w o.u.n., które są odpowiedzialne za uczucie bólu i senności.
Wyszczególnione zostały (BMJ, 2002, 324: 124-125) również niezbędne badania laboratoryjne, które należy wykonać w przypadku podejrzenia tego zespołu chorobowego: morfologia, OB, badanie moczu, stężenie aminotransferaz, proteinogram, fosfataza alkaliczna, stężenie Ca i P we krwi, glukozy, mocznika, kreatyniny, elektrolitów, hormonów tarczycy.

Czynniki predysponujące

Należy rozważyć predyspozycje genetyczne, także warunki pracy i środowiska, np. długotrwałą sytuację stresową. "Życie na wysokich obrotach ma swoją cenę. Pojawiają się zaburzenia snu, rozdrażnienie, zaburzenia sprawności seksualnej, brak kontaktu z rodziną. Dominuje era "dopalaczy" - duże ilości kawy, papierosy, czasami nawet narkotyki, które pozwalają przetrwać jeszcze przez kilka lat - mówi dr H. Klepacka. - Potem możliwości psychoorganiczne organizmu się wyczerpują, a psychologowie określają to "zespołem wyciśniętej cytryny". U takiego człowieka wystarczy cokolwiek: banalna infekcja czy dodatkowy stres, by wyzwolić zespół przewlekłego zmęczenia".
Druga grupa pacjentów to ci, którzy opiekują się innymi, ciężko chorymi ludźmi. Należy np. zwrócić uwagę na osoby odchodzące na emeryturę - często CFS stwierdza się u takich kobiet, które są wprawdzie niemłode, ale jeszcze w pełni sił witalnych. Kolejna grupa to lekarze, pielęgniarki, nauczyciele, psychoterapeuci, duchowni. Są to osoby, u których może rozwinąć się zespół wypalenia zawodowego, a w konsekwencji CFS.
Zdaniem dr. Waltera B. Cannona z Harvard Medical School, aby uniknąć zespołu przewlekłego zmęczenia, należy "pracować tak, jak robi to twoje serce: odpoczywać zanim się zmęczysz". Po każdym skurczu serca następuje bowiem krótki okres odpoczynku. Przy umiarkowanym tempie 70 uderzeń na minutę serce pracuje tylko 9 godzin w ciągu doby. Te krótkie przerwy dają w sumie do 15 godzin odpoczynku dziennie.


Prawdopodobieństwo CFS
Do rozpoznania CFS konieczne jest wystąpienie chociaż czterech z niżej wymienionych objawów:
o -zaburzenia pamięci lub koncentracji,
o -ból gardła,
o -tkliwość węzłów chłonnych, zwłaszcza szyjnych i pachowych,
o -bóle mięśni o charakterze rozlanym,
o -bóle stawów, ale bez cech zapalenia i obrzęku,
o -bóle głowy o nieokreślonym bliżej charakterze,
o -złe samopoczucie po wysiłku, utrzymujące się ponad 24 godziny,
o -sen nie dający wypoczynku.



Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze

Polecamy

Newsletter

Zapisz się do bezpłatnego newslettera Pulsu Medycyny.
Podaj swój email.


Kalendarium

« » październik 2014
PnWtŚrCzPtSbN
29 30 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2
Studenci Medycyny i Farmacji