Hipotonia ortostatyczna w nadciśnieniu tętniczym

Jolanta Hodor, Kraków

U pacjentów powyżej 70 roku życia cierpiących na nadciśnienie tętnicze występowanie hipotonii ortostatycznej dwukrotnie zwiększa ryzyko zgonu. I choć stosunkowo łatwo ją rozpoznać, u osób z nadciśnieniem to wciąż problem niedoceniany.

Problem hipotonii, czyli niedociśnienia, dotyczy około 1-2 proc. dorosłej populacji. O hipotonii niewiele się mówi, a niektórzy badacze nie traktują jej nawet jako odrębnej jednostki chorobowej. Jednak częstość występowania jednej z jej trzech odmian - hipotonii ortostatycznej - u pacjentów w podeszłym wieku z nadciśnieniem, nie pozwala na jej bagatelizowanie.

Zaburzenia regulacji krążenia

?Zgodnie z definicją, hipotonia ortostatyczna to obniżenie ciśnienia skurczowego krwi o co najmniej 20 milimetrów słupa rtęci lub obniżenie ciśnienia rozkurczowego o co najmniej 10 milimetrów w ciągu trzech pierwszych minut od pionizacji ciała. To po prostu nagły spadek ciśnienia u osób z prawidłowym ciśnieniem lub nawet nadciśnieniem tętniczym, występujący po szybkim przejściu z pozycji leżącej czy siedzącej do stojącej. Dochodzi do zaburzeń regulacji krążenia przy zmianie pozycji ciała, krew gromadzi się w kończynach dolnych i w jamie brzusznej, co prowadzi do zmniejszenia jej odpływu w kierunku serca, zmniejszenia objętości krwi tłoczonej przez mięsień sercowy w ciągu minuty i w konsekwencji do nagłego spadku ciśnienia? - tłumaczy dr Jadwiga Nessler, zastępca kierownika Kliniki Choroby Wieńcowej CM UJ w Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II w Krakowie.
Z hipotonią ortostatyczną rzadko spotykamy się u osób młodych, ale z wiekiem częstość jej występowania gwałtownie rośnie. ?Według statystyk, powyżej 70 roku życia problem hipotonii ortostatycznej dotyczy już około 5 proc. badanych, a w wieku powyżej 80 lat nawet ok. 10 proc. Odsetek ten jest jeszcze wyższy u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą. Hipotonia ortostatyczna zwiększa ryzyko zgonu, jest też bardzo istotnym czynnikiem pogarszającym jakość życia pacjentów. U osób z nadciśnieniem jest jedną z najczęstszych przyczyn omdleń. Mimo tych zagrożeń, brakuje w Polsce dokładnych danych epidemiologicznych i wnikliwych badań dotyczących tego problemu? - zauważa dr J. Nessler.
Wśród czynników sprzyjających rozwojowi hipotonii ortostatycznej wymienia się: podeszły wiek, płeć męską, niski wskaźnik masy ciała, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, spożywanie alkoholu i palenie tytoniu, niektóre leki (m.in. hipotensyjne i przeciw arytmii). ?Nadciśnienie tętnicze wpływa na funkcjonowanie baroreceptorów, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. U pacjenta, który od wielu lat cierpi na nadciśnienie, dochodzi do upośledzenia regulacji przepływu mózgowego. Te dwa czynniki decydują o reakcji na zmianę pozycji ciała i spadek ciśnienia tętniczego, jaki może po niej nastąpić? - podkreśla dr J. Nessler.
Jednak występowanie hipotonii ortostatycznej w nadciśnieniu tętniczym może mieć także w wielu przypadkach przyczyny jatrogenne - zły dobór leków hipotensyjnych lub stosowanie zbyt dużych ich dawek.

Pomiar ciśnienia po pionizacji

Klinicznie hipotonia ortostatyczna objawia się w bardzo czytelny sposób, powodując po pionizacji ciała zawroty głowy, krótkotrwałe zaburzenia widzenia czy nawet omdlenia. ?Rozpoznanie hipotonii ortostatycznej jest możliwe w każdym gabinecie lekarskim i trudno zrozumieć, dlaczego nadal nie jest ona w porę wykrywana. Podstawą diagnostyki jest pomiar ciśnienia tętniczego krwi u pacjenta w pozycji siedzącej oraz stojącej - w pierwszych trzech minutach po pionizacji. Taki pomiar powinien być wykonywany rutynowo u każdego chorego z nadciśnieniem tętniczym i z cukrzycą już przy pierwszej wizycie w gabinecie lekarskim. I taki standard pomiaru CTK określają wytyczne VI JNC? - przypomina wszystkim lekarzom pierwszego kontaktu kardiolog.
Inne metody przydatne w rozpoznawaniu hipotonii ortostatycznej to: aktywna lub bierna próba ortostatyczna, podstawowe testy oceniające funkcje układu autonomicznego, zwłaszcza próba Valsavy, regularne pomiary ciśnienia tętniczego krwi oraz całodobowe monitorowanie ciśnienia tętniczego, czyli tzw. Holter ciśnieniowy. ?W tym ostatnim przypadku możemy precyzyjnie określić wartość ciśnienia tętniczego krwi przez całą dobę, w różnych okolicznościach. Na podstawie tego badania można też wykluczyć niedociśnienie ortostatyczne i rozpoznać hipotonię samoistną. Zgłaszanie przez chorego objawów sugerujących hipotonię ortostatyczną w określonych sytuacjach w ciągu dnia - na przykład po przyjęciu leków czy też po spożyciu zbyt obfitego posiłku, jest jednym z głównych wskazań do monitorowania ciśnienia. Dostęp do 24-godzinnej rejestracji ciśnienia tętniczego nie jest w Polsce łatwy, jednak rozpoznanie hipotonii ortostatycznej można ustalić na podstawie prostego pomiaru ciśnienia tętniczego po pionizacji? - mówi doktor J. Nessler.
Nasilenie dolegliwości zgłaszanych przez chorego nie zawsze odpowiada wartości spadku ciśnienia przy zmianie pozycji ciała. Objawy są bardziej związane ze zmianami w krążeniu mózgowym. I nie zawsze znaczący spadek ciśnienia tętniczego wywołuje takie reakcje. To kwestia zdolności regulacyjnych organizmu.

Ostrożny dobór leków hipotensyjnych

?Wiadomo, że w nadciśnieniu tętniczym objawy hipotonii ortostatycznej może wywołać niewłaściwie dobrana terapia lekami hipotensyjnymi. Taki wpływ mają szczególnie leki krótko działające. Dlatego u pacjentów z hipotonią lepiej stosować leki o przedłużonym uwalnianiu. Istotne znaczenie mają także dawki leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia. Zwłaszcza u osób starszych należy postępować tak, by uchronić je przed skutkami tego typu leczenia. Terapię w tej grupie chorych należy zaczynać od małych dawek, stopniowo je zwiększając, zgodnie z zasadą zaproponowaną przez Kaplana: ?start low and go slow?. Dobór leków przeciw nadciśnieniu u chorych z hipotonią nie jest łatwy, wymaga od lekarza dużej rozwagi, nierzadko cierpliwości, ale można znaleźć złoty środek. Często jednak jest to zadanie dla specjalisty? - uważa dr Jadwiga Nessler.
U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym istotne znaczenie mają także niefarmakologiczne metody zapobiegania wystąpieniu objawów hipotonii ortostatycznej. Najważniejsze jest pamiętanie o tym, by powoli, bez gwałtownych ruchów zmieniać pozycję ciała oraz unikać wszelkiego alkoholu. W profilaktyce ma też znaczenie prawidłowo skomponowana dieta, czyli spożywanie mniej obfitych, za to częstszych posiłków oraz odpowiednia ilość płynów - zwiększona, lecz proporcjonalnie do stanu danego pacjenta z nadciśnieniem. Chorzy z hipotonią powinni unikać dużego wysiłku, choć generalnie ruch jest dla nich bardzo wskazany: ?Umiarkowany wysiłek fizyczny między innymi usprawnia mechanizm działania baroreceptorów. Nie zapominajmy jednak, że większość z tych zaleceń musi być u pacjentów z nadciśnieniem traktowana bardzo indywidualnie - wszystko zależy od ogólnego stanu chorego oraz skali problemów, z jakimi się boryka, czyli zarówno stopnia zaawansowania nadciśnienia tętniczego, jak i nasilenia objawów hipotonii ortostatycznej? - podkreśla dr Jadwiga Nessler.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze

Polecamy

Newsletter

Zapisz się do bezpłatnego newslettera Pulsu Medycyny.
Podaj swój email.


Blogi »

Lew Starowicz

Lew Starowicz

Seksowne profesje

Kalendarium

« » lipiec 2014
PnWtŚrCzPtSbN
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
Studenci Medycyny i Farmacji